Đẩy mạnh điện khí hóa trong giao thông và công nghiệp được xem là một trong những “mũi nhọn” để tăng tốc năng lực tự chủ năng lượng. Ảnh: Thanh Trúc

Tư duy chiến lược trong bảo đảm an ninh năng lượng

Những biến động khó lường của thị trường năng lượng thế giới đang đặt các quốc gia trước áp lực phải tái cấu trúc chiến lược phát triển. Đối với Việt Nam, một nền kinh tế duy trì tốc độ tăng trưởng cao, an ninh năng lượng không chỉ là vấn đề cung ứng, mà còn gắn chặt với ổn định kinh tế vĩ mô và các mục tiêu tăng trưởng dài hạn, đặc biệt là mục tiêu đạt mức tăng trưởng hai con số.

Trong bối cảnh đó, ngày 20/8/2025, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 70-NQ/TW về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đã thể hiện bước chuyển quan trọng về tư duy chiến lược. Thay vì tiếp cận theo hướng bảo đảm đủ nguồn cung, Việt Nam chuyển sang cách tiếp cận chủ động hơn, đặt trọng tâm vào việc xây dựng một nền năng lượng tự chủ, an toàn, ổn định và có khả năng thích ứng với biến động.

Sự thay đổi này không chỉ mang ý nghĩa định hướng, mà còn đóng vai trò như một “kim chỉ nam” cho toàn bộ quá trình phát triển năng lượng trong dài hạn. Theo đó, an ninh năng lượng được nhìn nhận theo cách toàn diện, bao gồm cả yếu tố đa dạng nguồn cung, hiệu quả sử dụng và khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.

Tuy nhiên, những diễn biến trong năm 2026 cho thấy, khoảng cách giữa định hướng chính sách và thực tiễn triển khai vẫn còn đáng kể. Các cú sốc năng lượng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuyển hóa các mục tiêu chiến lược thành hành động cụ thể, thúc đẩy nhanh quá trình xây dựng một hệ thống năng lượng hiện đại, trong đó, các nguồn cung được đa dạng hóa, hiệu quả sử dụng được nâng cao và công nghệ mới được triển khai mạnh mẽ.

Một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở khía cạnh thể chế và chính sách. Ông Lê Hữu Phúc, Tham tán thương mại Việt Nam tại Thái Lan cho rằng, những bất cập trong cơ chế, đặc biệt ở các lĩnh vực như khí hóa lỏng tự nhiên (LNG) và điện gió ngoài khơi đang cản trở quá trình phát triển. Cùng quan điểm này, Tiến sĩ Đỗ Nam Thắng, Đại học Quốc gia Australia nhấn mạnh, an ninh năng lượng cần được tích hợp trong một chiến lược thống nhất với các chính sách công nghiệp, thương mại và an ninh quốc gia. Nếu thiếu sự điều phối tổng thể, nguồn lực sẽ bị phân tán, làm giảm hiệu quả triển khai.

Ở góc độ quốc tế, ông Jarrod Leak, Giám đốc điều hành của Liên minh hiệu suất năng lượng Australia nhận định, yếu tố quyết định để thu hút đầu tư chính là sự ổn định và nhất quán của chính sách dài hạn. Thị trường chỉ có thể phát triển khi có một khung chính sách rõ ràng, có khả năng dự báo và không bị thay đổi đột ngột.

Những nhận định này cho thấy, cải cách thể chế không chỉ là điều kiện cần, mà còn là nền tảng để hiện thực hóa các mục tiêu về an ninh năng lượng. Nếu không tháo gỡ được các rào cản này, quá trình chuyển đổi sẽ khó đạt được tốc độ và hiệu quả như kỳ vọng.

Tái cấu trúc hệ thống năng lượng và mở rộng hợp tác quốc tế

Bên cạnh yếu tố thể chế, việc thiết kế lại cấu trúc nguồn điện theo hướng đa dạng và linh hoạt được xem là trụ cột quan trọng trong chiến lược bảo đảm an ninh năng lượng. Giáo sư Marc Fontecave, chuyên gia năng lượng tại College de France - cơ sở nghiên cứu và giảng dạy hàng đầu tại Pháp và thành viên Viện Hàn lâm Khoa học Pháp đã có một số đề xuất đối với Việt Nam. Theo ông, Việt Nam cần đẩy mạnh điện khí hóa trong giao thông và công nghiệp, đồng thời khai thác tối đa tiềm năng năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, năng lượng tái tạo cần đi kèm với hệ thống lưu trữ và các nguồn điện nền ổn định. Điều này đặt ra yêu cầu phải phát triển đồng bộ giữa nguồn điện và hạ tầng hỗ trợ, tránh tình trạng mất cân đối trong vận hành hệ thống.

Trong bối cảnh đó, điện hạt nhân được một số chuyên gia đánh giá là lựa chọn chiến lược dài hạn. Ông Beni Sukadis, Điều phối viên cao cấp của Viện Nghiên cứu quốc phòng và chiến lược Indonesia cho rằng, với ưu điểm về tính ổn định và mức phát thải thấp, điện hạt nhân có thể đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm nguồn điện nền.

Một trụ cột khác, nhưng cũng là điểm yếu hiện nay nằm ở hạ tầng dự trữ và truyền tải. Điều này được đặc biệt nhấn mạnh bởi Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Thị Hồng Liên, Trưởng nhóm thị trường carbon, Viện Chuyển dịch năng lượng Curtin, Đại học Curtin (Australia), Phó Chủ tịch phụ trách vấn đề môi trường, xã hội, quản trị (ESG) và phát triển bền vững, Hội Trí thức và chuyên gia người Việt tại Australia (VASEA). Theo nhận định của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Dương Thị Hồng Liên, mức dự trữ năng lượng của Việt Nam còn hạn chế, đòi hỏi phải mở rộng hệ thống kho chứa đi kèm với các cơ chế tài chính linh hoạt.

Song song với đó, hệ thống truyền tải điện cần được nâng cấp để giải quyết tình trạng mất cân đối giữa các vùng. Nhiều cảnh báo chỉ ra rằng, nếu không cải thiện kịp thời, nguy cơ có nguồn nhưng không truyền tải được hoàn toàn có thể trở thành nút thắt lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả vận hành của toàn hệ thống. Ngoài việc phát triển nguồn cung, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng cũng được xem là một giải pháp quan trọng, cần được coi là một nguồn lực tương đương với việc phát triển các nguồn năng lượng mới.

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, hợp tác quốc tế tiếp tục đóng vai trò then chốt trong việc nâng cao năng lực tự chủ. Nhiều chuyên gia quốc tế cho rằng, Việt Nam cần chủ động hơn trong khuôn khổ Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), hướng tới xây dựng một chương trình nghị sự chung về an ninh năng lượng. Thông qua đó, Việt Nam không chỉ nâng cao vị thế, mà còn có thể thu hút thêm nguồn lực cho quá trình chuyển đổi xanh.

Giáo sư Tetsuya Terazawa, Chủ tịch Viện Kinh tế năng lượng Nhật Bản nhận định, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để xây dựng một hệ thống năng lượng linh hoạt hơn, trong đó, các nguồn cung được đa dạng hóa và hiệu quả sử dụng được nâng cao. Với định hướng phù hợp, Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển một hệ thống năng lượng có khả năng thích ứng cao với các biến động.

Nhìn tổng thể, những biến động của thị trường năng lượng toàn cầu không chỉ đặt ra thách thức, mà còn mở ra cơ hội để tái định hình chiến lược phát triển theo hướng chủ động và bền vững hơn. Việt Nam cần một chiến lược đồng bộ, kết hợp chặt chẽ giữa thể chế, hạ tầng, công nghệ và hợp tác quốc tế. An ninh năng lượng vì vậy không còn là câu chuyện riêng của ngành năng lượng, mà trở thành thước đo tổng thể đối với năng lực điều hành và tầm nhìn chiến lược của nền kinh tế. Việc triển khai hiệu quả Nghị quyết số 70-NQ/TW đóng vai trò quyết định trong việc xây dựng nền tảng vững chắc cho an ninh năng lượng quốc gia, qua đó bảo đảm chủ quyền năng lượng trong giai đoạn phát triển mới.

 https://www.bienphong.com.vn/viet-nam-xay-dung-nang-luc-tu-chu-nang-luong-post502613.html