Nghề dệt thổ cẩm ở Nghĩa Đô đã có từ lâu đời. Theo lời kể của các bậc cao niên trong các bản Tày thì từ khi người Tày về định cư ở Mường Luông (tên gọi xưa của Nghĩa Đô), nghề dệt thổ cẩm đã bắt đầu được hình thành và phát triển. Nghề dệt thổ cẩm tại các bản làng Tày xã Nghĩa Đô đang được đồng bào nơi đây gìn giữ, trao truyền cho thế hệ trẻ và chính những sản phẩm thổ cẩm đang phục vụ hiệu quả cho phát triển du lịch cộng đồng ở vùng đất này.

Họa tiết hoa văn trong các sản phẩm dệt thổ cẩm.

Ban đầu, dệt thổ cẩm chỉ là để tự cung, tự cấp, may mặc thêu thùa để lấy quần áo, váy mặc hằng ngày. Về sau, khi dân cư đông đúc, cuộc sống phát triển thì dệt thổ cẩm đã trở thành một nghề tạo ra hàng hóa để trao đổi, mua bán và dần trở thành một nét văn hóa mang bản sắc của người Tày nơi đây.

Theo quan niệm của người Tày Nghĩa Đô, các cô gái Tày trước khi về nhà chồng phải biết thêu thùa, may áo và đặc biệt phải biết dệt thổ cẩm. Tục ngữ Tày Nghĩa Đô có câu: “Phụ nữ không biết dệt mặt chăn thổ cẩm/Khác gì nuôi ngựa cái chỉ biết thồ”. Do vậy, khi đến tuổi trưởng thành, người bà, người mẹ trong gia đình rất chú ý việc truyền dạy cho các thiếu nữ Tày dệt thổ cẩm. Có đến hàng tháng, các cô gái Tày không phải ra đồng áng hay lên núi mà chỉ ngồi ở nhà học dệt và làm thổ cẩm. Trước khi về nhà chồng, các cô gái Tày phải tự tay mình dệt những vật kỷ niệm như: khăn, gối, chăn và dệt tặng cho bố mẹ chồng.

Cầm tấm thổ cẩm của người Tày trên tay, du khách sẽ cảm nhận được sự đa dạng, phong phú về màu sắc, đường nét và cảm những hình thù trên hoa văn, tạo ấn tượng mạnh với hoa văn, họa tiết đối xứng, phản ánh quan niệm về sự hòa hợp trường tồn của cuộc sống, vũ trụ, triết lý âm dương, ngũ hành…

Gam màu chủ đạo trong tấm thổ cẩm truyền thống ở Nghĩa Đô là hai màu trắng (nả phá dăng khao) và đen (nả phá dăng đăm). Màu trắng tự nhiên của sợi bông và màu đen từ nước cây chàm. Với người Tày Nghĩa Đô, thổ cẩm thường được trang trí bằng các ô đường diềm hình chữ nhật, chữ đinh, kết hợp các ô hình quả trám, tam giác, hình con rùa.

Bên cạnh đó, người Tày rất chuộng các màu: trắng, đỏ, vàng, xanh lá cây, tím… Các màu sắc này đều được chiết xuất từ cây lá tự nhiên trên núi rừng, trong vườn nhà. Như màu xanh, đen, tím lấy từ chất liệu cây chàm. Màu tím có sự kết hợp giữa chàm và củ nâu, màu đỏ từ cây dương xỉ, màu vàng từ củ nghệ. Họa tiết chủ đạo là hệ thống sợi nhiều màu tạo nên các loại hoa theo 12 kiểu hoa.

Nét đẹp của bản làng của đồng bào Tày ở Nghĩa Đô - Bảo Yên.

Để dệt nên những tấm thổ cẩm như ý, các gia đình người Tày Nghĩa Đô đã dày công chuẩn bị cho mình những bộ khung cửi. Có bộ phận của khung cửi, mỗi bộ phận có một chức năng dệt như: khau, phứm (mắc cửi), ống bu, cút nả phá (guột), que tép đan hoa, con thoi, cán cáng (cần cầu), lép mở, lép cuốn. Người dệt phải trải qua các công đoạn rất cần sự kiên trì, khéo léo như mắc lót sợi nền, kéo sợi dệt lên khuôn, đan nền hoa, luồn sợi vào nền, dệt hoa kép... Không chỉ dệt thổ cẩm cho gia đình, người Tày Nghĩa Đô còn làm thổ cẩm để bán ra thị trường. Chẳng thế mà vào những buổi chợ phiên Nghĩa Đô, người dân mang ra chợ bán những tấm thổ cẩm dùng làm chăn, đệm hay gối rực rỡ màu sắc và hoa văn họa tiết tinh xảo.

Dệt thổ cẩm đối với người Tày Nghĩa Đô là cả sự truyền vào những đường nét, hoa văn cả tấm lòng và quan niệm nhân sinh của đồng bào mình. Hiện nay, tuy xã hội phát triển mạnh mẽ, người Tày Nghĩa Đô vẫn giữ được nét phong tục dệt thổ cẩm truyền thống như một niềm tự hào về nguồn cội truyền thống của dân tộc mình.

Mới đây, UBND tỉnh Lào Cai đã có quyết định công nhận xã Nghĩa Đô là điểm du lịch và dệt thổ cẩm truyền thống góp phần quan trọng trong chương trình phát triển du lịch cộng đồng Nghĩa Đô hiện nay. Chính vì vậy, Sản phẩm thổ cẩm sẽ là món quà lưu niệm có giá trị vật chất và tinh thần cho du khách mọi miền mỗi khi dừng chân chiêm ngưỡng vẻ đẹp thơ mộng của vùng đất này.