Hẹn hò từ mùa quýt năm trước, ấy vậy mà mãi tận mùa quýt năm nay, tôi mới thu xếp được thời gian lên xứ Mường để tham quan những đồi quýt trĩu quả. Thời tiết ở Mường Khương mùa này cũng đỏng đảnh chẳng kém gì Sa Pa. Từ Bản Lầu đến Lùng Vai, Thanh Bình, nắng như dát vàng, thế mà vừa chạm đất thị trấn, cái lạnh đã ùa về dồn dập. Vượt qua làn sương mù dày đặc nơi đỉnh dốc rẽ vào trung tâm thị trấn, chúng tôi đã thấy anh Trần Văn Thắng, Phó Chủ tịch UBND thị trấn Mường Khương chờ sẵn ở đó. Chẳng để chúng tôi có thời gian nghỉ, anh Thắng bảo: “Mình đi lên thôn luôn nhé, đến đấy vừa nghỉ, vừa ăn quýt là hết mệt ngay”. Mới cuối thu mà xứ Mường đã lạnh ghê gớm, vì chủ quan nên chúng tôi không đem theo áo rét, hai hàm răng cứ va vào nhau lập cập. Chắc có lẽ đoán trước được tình hình thời tiết, anh Thắng đưa cho chúng tôi mỗi người một chiếc áo mưa mỏng để làm “bảo bối” chống lại cái rét đầu mùa.

Người dân thu hái quýt.

Tuy nhiên, sự háo hức khiến chúng tôi quên mất cảm giác rét mướt, nhất là khi trên đường, chúng tôi gặp rất nhiều xe ô tô đi cùng chiều với mình, biển số trong huyện có, ngoài huyện cũng có, thậm chí cả biển số tỉnh khác. Thấy lạ, tôi hỏi anh Thắng thì được anh giải thích: Khoảng nửa tháng nay, ngày nào cũng có rất đông người đến Chúng Chải B, một số đi tham quan, số khác là tiểu thương lên gặp các chủ vườn để đặt hàng. Nhờ truyền thông, quýt  Mường Khương giờ đã được nhiều người biết đến, bà con không còn lo đầu ra cho sản phẩm.

Nói rồi, anh Thắng dẫn chúng tôi ghé thăm vườn quýt của gia đình anh Pờ Khái Hùng đúng lúc anh và các thành viên trong gia đình đang lựa cắt những quả quýt chín sớm để gửi ra thành phố Lào Cai bán cho được giá. Phấn khởi vì quýt năm nay được mùa nhưng không mất giá, anh Hùng bảo: Nhà tôi trồng 500 gốc quýt từ năm 2010, đến nay đã cho thu hoạch ổn định. Năm đầu thu bói, trừ chi phí cũng thu hơn 40 triệu đồng. Năm nay, theo tính toán, với giá bán ổn định 15.000 - 17.000 đồng/kg (đầu vụ có giá 20.000 - 25.000 đồng/kg), gia đình tôi có thể thu được gấp đôi. Cũng nhờ bán quýt, tôi đã sắm cho vợ được bộ trang phục truyền thống của dân tộc Pa Dí, điều mà chỉ cách đây 2 năm, khi còn là hộ nghèo, vợ chồng tôi không bao giờ dám mơ tới.

Kế bên vườn quýt nhà anh Hùng, vườn quýt của gia đình chị Tráng cũng rộn tiếng nói cười. Hôm nay chị Tráng phải cắt đủ 200 kg quýt để “trả” các đơn hàng tại thành phố Lào Cai. Tạm dừng công việc và mời tôi nếm thử trái ngọt đầu mùa, chị Tráng bảo: “Em cứ ăn đi, đừng lo, quýt bà con ở đây trồng không phun thuốc đâu. Cán bộ khuyến nông tuyên truyền rồi, muốn bán được hàng thì phải đảm bảo chất lượng, thế nên chị chỉ phun thuốc bảo vệ thực vật lúc cây chuẩn bị đậu quả thôi”. Chợt cười với câu nói rất thật của người vùng cao, tôi thầm nghĩ, có lẽ vì được sản xuất theo phương pháp an toàn, nên sản phẩm quýt nơi đây đã vang danh mãi tận thủ đô và các tỉnh xa hơn. Trước khi chia tay, chị Tráng không quên tặng tôi túi quýt làm quà với lời mời “năm sau quay lại nhé”.

Trời lất phất mưa, vậy mà vẫn có rất nhiều người ghé thăm và chọn mua quýt. Tôi gặp chị Phương Thảo, công tác tại Nhà Xuất bản Quân đội nhân dân (Hà Nội) đang thích thú chụp ảnh bên những cây quýt sai trĩu quả, chị cho biết: Sau khi ghé thăm thung lũng hoa Bắc Hà, vợ chồng tôi không về Hà Nội ngay mà quyết định lên Mường Khương thăm vùng trồng quýt. Tôi biết đến vùng quýt này là nhờ mạng xã hội. Chỉ với 30.000 đồng phí vào vườn/người, tôi được thỏa thích nếm quả và còn mua 50 kg để làm quà cho người thân.

Tôi tìm gặp ông Pờ Chín Sài, Trưởng thôn Chúng Chải B để tìm hiểu thêm một số thông tin về tình hình của thôn. Ông Sài cho biết, toàn thôn có 37 hộ thì cả 37 hộ đều trồng quýt, nhà trồng nhiều được hơn 6.000 gốc, nhà ít cũng vài trăm gốc. Cũng nhờ cây quýt, từ đầu năm đến nay, thôn có 4 hộ thoát nghèo, giờ bà con thường nói vui với nhau, đây là cây làm giàu của người dân Chúng Chải B. Lấy dẫn chứng từ chính gia đình mình, ông Sài bảo, cũng diện tích đồi này, trước kia, gia đình tôi trồng lúa, mỗi năm thu chưa được 10 triệu đồng. Chuyển sang trồng quýt, mới thu bói lứa quýt đầu, vậy mà gia đình đã thu được gần 40 triệu đồng. Gia đình tôi đang mở rộng diện tích, trồng thêm 400 cây quýt nữa để nâng cao sản lượng và thu nhập. “Chỉ năm sau, toàn bộ các khu đồi trong thôn sẽ được phủ màu xanh của cây quýt. Tôi tin chắc rằng, cứ mỗi vườn quýt đến kỳ cho thu hoạch, sẽ có thêm một hộ dân trong thôn thoát nghèo, vươn lên làm giàu”- ông Sài cho biết thêm.

Trên đường trở về, anh Thắng khoe với chúng tôi: Trước giá trị kinh tế mà cây quýt mang lại, thị trấn Mường Khương đang vận động người dân mở rộng diện tích trồng, đồng thời vận động thành lập tổ hợp tác về sản xuất quýt do ông Làn Mậu Thành làm tổ trưởng. Nếu thành lập được, sản phẩm trồng ra sẽ đảm bảo về chất lượng và giá. Ông Thành còn đang tính trồng thêm hoa tam giác mạch xen lẫn diện tích quýt để phục vụ nhu cầu tham quan của du khách, nếu thành công, chúng tôi sẽ vận động cả thôn làm theo.

Chia tay xứ Mường với túi quả tươi chứa đựng hơi ấm của tình người vùng cao, tôi thầm vui khi nhớ đến nụ cười được mùa của bà con nơi đây.