Điểm đáng chú ý trong sản xuất vụ đông hiện nay không ở việc mở rộng diện tích bằng mọi giá, mà là cách tổ chức lại sản xuất. Toàn tỉnh có 15 doanh nghiệp, hợp tác xã, nhóm tổ hợp tác tham gia liên kết tại 12 xã, phường, với tổng diện tích 377,2 ha. Sản lượng từ các mô hình liên kết đạt hơn 7.390 tấn nông sản, giá trị sản xuất hơn 83,5 tỷ đồng, bình quân 221,5 triệu đồng/ha.

Con số này cho thấy khi doanh nghiệp, hợp tác xã tham gia từ đầu, cây trồng không còn được lựa chọn đơn thuần theo thói quen của người dân. Giống, vật tư, kỹ thuật, quy trình chăm sóc và khâu thu mua được kết nối thành một chuỗi. Đầu ra ổn định hơn, chất lượng sản phẩm dễ kiểm soát hơn, còn người sản xuất có cơ sở để tính toán hiệu quả trước khi xuống giống.

Bà Cao Thị Hòa Bình - Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt, Bảo vệ thực vật, Chăn nuôi, Thủy sản tỉnh nhấn mạnh: “Phải căn cứ vào nhu cầu thị trường để xác định các loại cây trồng phù hợp, đáp ứng yêu cầu thị trường để nâng giá trị của cây trồng vụ đông”.

Tại phường Cầu Thia, mô hình ớt phục vụ xuất khẩu được triển khai trên diện tích 8,11 ha, năng suất khoảng 95 tạ/ha, sản lượng khoảng 77 tấn. Với giá thu mua 15.000 đồng/kg, giá trị sản xuất bình quân đạt khoảng 142,5 triệu đồng/ha. Mô hình bí đỏ lấy hạt tại xã Sơn Lương và phường Cầu Thia có tổng diện tích 18,69 ha, giá trị sản xuất đạt khoảng 240 triệu đồng/ha. Điểm đáng nói không chỉ giá trị cao hơn nhiều loại cây trồng truyền thống, mà sản phẩm đã có đầu ra thông qua liên kết với doanh nghiệp.

Từ những mô hình này, câu chuyện tái cơ cấu cây trồng vụ đông được đặt ra cụ thể hơn. Không nhất thiết phải tìm những cây trồng mới lạ, mà quan trọng là lựa chọn cây phù hợp với đất đai, khí hậu, trình độ canh tác và nhất là thị trường tiêu thụ.

Tại phường Cầu Thia, địa phương đang vận động người dân chuyển những diện tích có giá trị canh tác thấp sang cây có giá trị kinh tế cao như ớt, rau màu, cây hoa. Ông Trần Quang Hòa - Trưởng phòng Nông nghiệp và Môi trường phường Cầu Thia cho biết, địa phương đang đẩy mạnh tái cơ cấu sản xuất theo hướng nâng cao giá trị sản phẩm, vận động các hộ chuyển đổi diện tích sản xuất hiệu quả thấp sang những cây trồng có giá trị kinh tế cao.

Tại xã Liên Sơn, mô hình trồng lạc hoa đang mở thêm một hướng đi cho đất sản xuất vụ đông. Hộ ông Trần Văn Toàn và hộ ông Nguyễn Thanh Tỉnh ở thôn Gốc Bục đang thực hiện mô hình trên diện tích 4.000 m². Sau khoảng 40 ngày gieo trồng, cây lạc sinh trưởng, phát triển tốt, đang bước vào giai đoạn ra hoa. Điểm khác biệt của mô hình nằm ở mối quan hệ giữa người trồng và doanh nghiệp. Hợp tác xã hỗ trợ giống theo hình thức tạm ứng, hướng dẫn kỹ thuật, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch và ký hợp đồng thu mua sản phẩm. Định hướng đặt ra là mở rộng vùng nguyên liệu lên 20 - 30 ha trở lên.

Ông Trần Văn Toàn cho biết: “Doanh nghiệp cấp giống trước, khi thu hoạch sẽ trừ chi phí giống; người dân chủ động đất, công lao động và phân bón. Sản phẩm sau thu hoạch được doanh nghiệp bao tiêu theo giá thị trường. Cách làm này tạo được niềm tin cho nông dân”.

Ở góc độ địa phương, ông Phạm Tuấn Tài - Phó Chủ tịch UBND xã Liên Sơn cho rằng, việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên đất lúa đang được gắn với những mô hình có giá trị kinh tế cao. Trong vụ đông, xã triển khai liên kết giữa hộ dân với doanh nghiệp, hợp tác xã để hỗ trợ giống, kỹ thuật và tiêu thụ sản phẩm.

Như vậy, điều người dân nhận được không chỉ là một loại giống mới. Quan trọng hơn là một phương thức sản xuất mới, trong đó trách nhiệm và lợi ích được phân chia rõ hơn giữa người trồng, hợp tác xã và doanh nghiệp.

Vụ đông năm 2026 - 2027, toàn tỉnh gieo trồng khoảng 14.500 ha, sản lượng khoảng 112.154 tấn, giá trị sản xuất ước hơn 1.094 tỷ đồng. Rau các loại tiếp tục chiếm diện tích lớn với khoảng 7.283 ha, ngô 5.800 ha, khoai lang 1.352 ha và khoai tây khoảng 65 ha. Quy mô ấy mở ra dư địa lớn để nâng giá trị vụ đông, nhưng cũng đặt ra một yêu cầu rõ ràng: mở rộng sản xuất phải đi cùng mở rộng thị trường và năng lực liên kết, bởi diện tích liên kết hiện mới đạt 377,2 ha, còn khá nhỏ so với tổng diện tích vụ đông.

Nếu chỉ tăng diện tích mà thiếu hợp đồng tiêu thụ, thiếu vùng nguyên liệu tập trung và thiếu doanh nghiệp đồng hành, nguy cơ được mùa, khó bán vẫn hiện hữu. Ngược lại, khi từng vùng sản xuất được định hình theo nhu cầu thị trường, sản phẩm có quy trình, nguồn gốc và đầu ra rõ ràng, giá trị của đất sẽ được nâng lên bằng chính cách tổ chức sản xuất. Vì thế, bài toán của vụ đông không chỉ chọn cây gì để trồng, mà là ai sẽ mua, mua bao nhiêu, tiêu chuẩn nào và chuỗi sản xuất được tổ chức ra sao? Khi những câu hỏi ấy được trả lời trước lúc xuống giống, vụ đông mới thực sự trở thành một mùa sản xuất hàng hóa.

Liên kết vì thế không phải chiếc “phao” hỗ trợ người dân khi khó tiêu thụ sản phẩm, mà phải trở thành phương thức tổ chức sản xuất ngay từ đầu. Từ những mô hình ớt, bí đỏ, lạc hoa đang hình thành, các địa phương cần tiếp tục xây dựng vùng sản xuất tập trung, chọn đúng cây có lợi thế, mở rộng doanh nghiệp và hợp tác xã tham gia chuỗi, như vậy vụ đông sẽ không chỉ tạo ra nông sản, mà còn tạo ra giá trị.

https://baolaocai.vn/lien-ket-de-nang-gia-tri-vu-dong-post912948.html