Ngày 1/7/2025, tỉnh Lào Cai mới chính thức đi vào hoạt động sau sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh. Hơn nửa năm sau, ngày 7/1/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam. Trong không gian phát triển mới sau hợp nhất, việc triển khai Nghị quyết 80 đặt ra yêu cầu kết nối Lào Cai không chỉ bằng hạ tầng, kinh tế mà còn bằng những giá trị văn hóa, sự gắn kết cộng đồng và khát vọng phát triển. Với Lào Cai, giá trị của văn hóa không chỉ nằm ở việc gìn giữ bản sắc, mà quan trọng hơn là làm cho bản sắc ấy tiếp tục sống, tạo ra giá trị mới và trở thành nguồn lực cho phát triển.

Đưa Nghị quyết vào cuộc sống

Để những định hướng lớn sớm đi vào thực tiễn, Lào Cai bắt đầu từ việc hoàn thiện nền tảng thể chế và cơ chế tổ chức thực hiện. Tỉnh đã thành lập Ban Chỉ đạo phát triển văn hóa cấp tỉnh. Kể từ khi Trung ương ban hành Nghị quyết 80, tỉnh đã ban hành các chỉ thị, kế hoạch, quyết định và triển khai các nhiệm vụ, đề án cụ thể nhằm đưa Nghị quyết vào thực tiễn. HĐND tỉnh cũng đã ban hành 3 Nghị quyết trọng điểm về hỗ trợ các câu lạc bộ nghệ thuật nòng cốt, phát triển du lịch, khen thưởng văn nghệ sĩ: Nghi quyết Số 17/2026/NQ-HĐND ngày 29/6/2026 của Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai quy định về nguyên tắc, cơ cấu và mức thưởng đối với các giải thưởng Văn học; Số 19/2026/NQ-HĐND ngày 29/6/2026 của Hội đồng nhân dân tỉnh Lào Cai quy định nội dung, mức chi đối với thành viên đội thể thao tham gia tập trung tập huấn, thi đấu và tổ chức các giải thi đấu thể thao trên địa bàn tỉnh Lào Cai; Số 18/2026/NQ-HĐND ngày 29/6/2026 của Hội đồng nhân dân tỉnh quy định mức hỗ trợ kinh phí đối với người trực tiếp trông coi, bảo vệ di tích được Nhà nước xếp hạng trên địa bàn tỉnh Lào Cai. Và 2 đề án chiến lược về phát triển văn học nghệ thuật, phục dựng di sản.

Công tác tuyên truyền cũng được triển khai trên nhiều loại hình. 07 tháng đầu năm 2026, Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh đã thực hiện hơn 2.000 tin, bài, ảnh; hệ thống truyền thanh cơ sở phát hơn 100 tin về những nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm. Một số nội dung tuyên truyền về Nghị quyết được biên soạn, chuyển tải bằng tiếng Mông, Dao, Giáy, Thái, góp phần giúp đồng bào các dân tộc tiếp cận chủ trương thuận lợi hơn.

Từ chủ trương, chính sách, những chuyển biến bước đầu đang hiện hữu trong đời sống văn hóa. Các câu lạc bộ văn hóa dân gian có thêm điều kiện hoạt động; nghệ nhân - chủ thể trực tiếp thực hành, gìn giữ và trao truyền di sản - được quan tâm, hỗ trợ và động viên.

Xác định con người là trung tâm, chủ thể, mục tiêu và động lực của phát triển, Lào Cai đang nghiên cứu xây dựng Bộ tiêu chí con người Lào Cai thời kỳ hội nhập với 5 phẩm chất: “Đoàn kết - Yêu nước - Kỷ cương - Văn minh - Hiếu khách”. Phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” tiếp tục gắn với xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh và giảm nghèo bền vững. Tính đến thời điểm hiện tại, toàn tỉnh ước có 85,5% hộ đạt danh hiệu Gia đình văn hóa; 77,5% thôn, tổ dân phố đạt danh hiệu văn hóa; 95% cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa; 387 thôn đạt chuẩn nông thôn mới và 533 thôn đạt chuẩn kiểu mẫu.

Nhưng để văn hóa thực sự trở thành nguồn lực, điều quan trọng hơn là những giá trị được gìn giữ phải tiếp tục sống trong đời sống đương đại và mang lại lợi ích cho chính cộng đồng.

Đánh thức di sản, khơi nguồn sinh kế

Một điệu xòe, tiếng khèn, chiếc khăn thổ cẩm hay một nghề thủ công truyền thống đều mang theo câu chuyện của một cộng đồng. Khi được đặt trong dòng chảy sáng tạo, những giá trị ấy không chỉ được trao truyền mà còn có thể trở thành sản phẩm, trải nghiệm và sinh kế.

Ở Lào Cai, nhiều di sản đã bước từ bản làng ra trường học, sân khấu, lễ hội và các điểm đến du lịch. Chương trình nghệ thuật “Lào Cai - Nơi hội tụ sắc màu Tây Bắc” với hơn 800 nghệ nhân, diễn viên chuyên và không chuyên tham gia là một ví dụ. Đồng bào không chỉ trình diễn mà trực tiếp nắm giữ, trao truyền và thụ hưởng giá trị từ di sản của mình.

Từ nghệ thuật biểu diễn, ẩm thực, trang phục đến nghề thủ công, các giá trị văn hóa đang được kết nối với du lịch để hình thành những sản phẩm trải nghiệm. Trong hai kỳ nghỉ Giỗ Tổ Hùng Vương và 30/4 - 1/5 năm 2026, tỉnh tổ chức 29 hoạt động văn hóa, lễ hội, thể thao và sự kiện, góp phần tạo không khí sôi động tại các điểm đến. Toàn tỉnh đón khoảng 800 nghìn lượt khách, tổng thu từ du lịch ước đạt 2.217 tỷ đồng.

Sau sáp nhập, không gian liên kết càng rộng mở. Sa Pa, Bắc Hà đến Mù Cang Chải, Nghĩa Lộ... mỗi vùng một sắc thái, nhưng khi kết nối trong cùng một hành trình, những điểm đến riêng có thể bổ trợ cho nhau, tạo thành chuỗi trải nghiệm đa dạng hơn. Tám tháng đầu năm 2026, Lào Cai ước đón 8,56 triệu lượt, trong đó khách quốc tế đạt 1,226 triệu lượt; doanh thu từ hoạt động du lịch ước đạt 34.160 tỷ đồng, bằng 66,96 kế hoạch, tăng 40,74% so với cùng kỳ.

Không thể quy tất cả những con số ấy cho văn hóa. Nhưng trong cạnh tranh điểm đến, bản sắc, con người và câu chuyện của mỗi vùng đất vẫn là những giá trị khó sao chép nhất. Đó cũng là dư địa để phát triển kinh tế từ di sản: không khai thác di sản bằng mọi giá mà gia tăng giá trị từ di sản; để văn hóa làm nên trải nghiệm, trải nghiệm tạo sức hút và lợi ích từ phát triển trở lại với cộng đồng đang gìn giữ di sản.

Đưa bản sắc vươn xa trong kỷ nguyên số

Di sản từng được trao truyền qua lời kể, ký ức và những bàn tay nối tiếp bàn tay. Hôm nay, công nghệ đang mở thêm một con đường để những giá trị ấy vượt qua giới hạn địa lý và tiếp cận công chúng rộng lớn hơn.

Lào Cai đang từng bước xây dựng, kết nối cơ sở dữ liệu văn hóa; đẩy mạnh số hóa di tích, di sản, hiện vật, tư liệu bảo tàng, thư viện và các giá trị văn hóa truyền thống. Trong năm 2026, tỉnh phấn đấu hoàn thành số hóa 100% di tích quốc gia đặc biệt và di tích quốc gia trên địa bàn. Một hiện vật được số hóa, một di tích được tái hiện trên không gian số hay một làn điệu dân ca được lưu giữ bằng công nghệ không chỉ giúp bảo tồn lâu dài mà còn mở rộng khả năng tiếp cận, tạo nguồn tư liệu cho giáo dục, nghiên cứu và sáng tạo. Cùng với đó, báo chí, truyền thông và các nền tảng số đang đưa hình ảnh, con người, bản sắc Lào Cai đến gần hơn với công chúng trong và ngoài nước.

Công nghệ có thể giúp di sản đi xa, nhưng để văn hóa thực sự trở thành động lực phát triển lâu dài vẫn cần nền tảng từ thể chế, nguồn lực và con người. Thực hiện yêu cầu của Nghị quyết 80 về bố trí tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước hằng năm cho văn hóa, Lào Cai sẽ tập trung ưu tiên nguồn lực cho cơ sở, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, vùng cao, biên giới và những di sản cần được bảo vệ khẩn cấp; đồng thời đẩy mạnh xã hội hóa, phát triển công nghiệp văn hóa, gắn di sản với du lịch để tạo thêm sinh kế bền vững.

Cùng với nguồn lực đầu tư, đội ngũ cán bộ quản lý, văn nghệ sĩ, nghệ nhân và lực lượng kế cận tiếp tục được quan tâm. Bởi giữ được những người thực hành và trao truyền cũng chính là giữ được mạch sống của di sản.

Với Lào Cai, triển khai Nghị quyết 80 vì thế không chỉ là câu chuyện bảo tồn những giá trị đã có. Quan trọng hơn là tạo được môi trường để những giá trị ấy tiếp tục sinh sôi trong đời sống mới, được tiếp sức bởi công nghệ, được kết nối với thị trường nhưng vẫn giữ được chiều sâu văn hóa.

Từ bản sắc được gìn giữ, những giá trị mới có thể được tạo ra. Từ những giá trị ấy, những nguồn lực mới được khơi dậy. Và khi văn hóa được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển, Lào Cai không chỉ giữ được những giá trị bản sắc mà còn có thêm nguồn lực nội sinh để tạo dựng sức hấp dẫn, sức cạnh tranh và một tầm vóc mới trên hành trình phát triển.