Là địa phương vùng cao với địa hình chia cắt, giao thông còn nhiều khó khăn, Nậm Có có trên 90% là đồng bào Mông. Kinh tế của người dân chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp, tỷ lệ hộ nghèo còn cao, khả năng tiếp cận thị trường, dịch vụ còn nhiều hạn chế.Trước thực tế đó, địa phương tích cực vận động Nhân dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng; thay đổi phương thức từ sản xuất tự cung tự cấp sang kinh tế hàng hóa; kết hợp phát triển nông - lâm nghiệp với thương mại - dịch vụ, du lịch và bảo tồn bản sắc văn hóa. Hướng đi phù hợp này dựa trên chính những lợi thế sẵn có của địa phương.

Khi tiềm năng thiên nhiên được khai mở, Nậm Có đã từng bước hình thành được những vùng cây đặc sản, cây kinh tế chủ lực. Đó là vùng đặc sản nếp Tan tập trung ở 5 thôn Tà Ghênh, Có Thái, Có Mông, Thào Xa Chải, Nậm Pằng; vùng sơn tra nổi tiếng trên 1.000 ha và vùng đào cảnh trên 30 ha tại thôn Lùng Cúng hay như vùng trồng cây dược liệu thảo quả trên 47 ha ở thôn Tu San…

Vùng trồng sơn tra tập trung trên 1.000 ha tại thôn Lùng Cúng. (Trong ảnh: Mùa hoa sơn tra ở Lùng Cúng).

Sự chuyển biến trong phát triển kinh tế nông - lâm nghiệp đã tạo nên những dấu ấn nổi bật của Nậm Có. Từ việc quản lý, bảo vệ tốt hơn 12.000 ha rừng, địa phương đã biến tài nguyên rừng thành nguồn sinh kế bền vững. Giai đoạn 2020 - 2024, trên 850 ha rừng được trồng mới, nâng tỷ lệ che phủ rừng từ 46% lên 67%, vượt xa mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ xã đề ra. Quan trọng hơn, người dân đã thực sự sống được từ rừng.

Mỗi năm, kinh tế đồi rừng mang về cho địa phương trên 37 tỷ đồng, trong đó cây sơn tra, thảo quả đóng góp khoảng 31 tỷ đồng, dịch vụ môi trường rừng hơn 6 tỷ đồng. Nguồn thu này cho thấy hiệu quả của việc gắn bảo vệ rừng với phát triển sinh kế bền vững. Đến nay, tỷ lệ hộ nghèo của xã giảm còn 46,3% và phấn đấu giảm thêm 13% trong năm nay.

Mô hình nuôi lợn đen giống bản địa của gia đình anh Sùng A Vinh, thôn Tu San cho thu nhập 200 triệu đồng/năm.

Nếu trước đây mục tiêu sản xuất nông nghiệp của địa phương là đủ lương thực thì hiện nay Nậm Có đang hướng tới nền nông nghiệp có giá trị gia tăng cao. Sản lượng lương thực hằng năm duy trì trên 7.500 tấn, tạo nền tảng bảo đảm an ninh lương thực. Đồng thời địa phương tái cơ cấu sản xuất, quy hoạch vùng lúa hai vụ, xây dựng thương hiệu nếp Tan Nậm Có; chuyển diện tích lúa kém hiệu quả trên chân ruộng 1 vụ tại các thôn Tu San, Thào Xa Chải, Tà Ghênh sang trồng rau cải mèo, ngô, khoai lang, mía; phát triển cây dược liệu như sa nhân, mật gấu rừng, thảo quả và mở rộng chăn nuôi lợn đen, gà bản địa, cá ruộng - những sản phẩm phù hợp với điều kiện tự nhiên và nhu cầu thị trường.

Tư duy sản xuất của người dân chuyển từ làm theo điều kiện sẵn có sang phát triển các sản phẩm đặc trưng có lợi thế, hướng tới xây dựng sản phẩm OCOP và hình thành chuỗi giá trị.

Vùng sản xuất nếp Tan của xã Nậm Có hiện có gần 200 ha.

Phó Chủ tịch UBND xã Nậm Có - Sùng A Dinh cho biết: Hiện toàn xã có gần 200 ha lúa nếp Tan được quy hoạch phát triển thành vùng sản xuất tập trung. Xã đang xúc tiến xây dựng thương hiệu sản phẩm OCOP nếp Tan Nậm Có; thành lập Hợp tác xã Bản Mông với 7 thành viên và đảm bảo đầy đủ các điều kiện, các bước thẩm định đánh giá để nếp Tan Nậm Có - sản phẩm OCOP đầu tiên của xã được công nhận trong tháng 10/2026. Mục tiêu của địa phương đến năm 2030 có thêm từ 1 - 2 sản phẩm OCOP.

Tiềm năng của đất, của thiên nhiên được đánh thức mở ra cho Nậm Có dư địa phát triển du lịch trải nghiệm, du lịch cộng đồng và du lịch sinh thái. Trên thực tế, du lịch ở Nậm Có mới chỉ thực sự được biết đến khoảng gần chục năm trở lại đây và đang cho thấy những tín hiệu khởi sắc.

Chỉ riêng trong 6 tháng đầu năm nay, địa phương đã đón hơn 25.000 lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 34 tỷ đồng. Du lịch đang mở ra nghề mới và cơ hội việc làm cho nhiều lao động địa phương.

6 tháng đầu năm 2026, xã Nậm Có đón trên 25.000 lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 34 tỷ đồng. (Trong ảnh: Anh Hờ A Hồng đưa đoàn du khách trải nghiệm tour leo núi chinh phục đỉnh Lùng Cúng).

Du khách khám phá biển mây trên đỉnh Lùng Cúng.

Theo anh Hờ A Hồng, porter chuyên nghiệp ở thôn Tu San, công việc này không chỉ giúp anh thỏa đam mê được đi và khám phá của một người trẻ, mà còn mang lại cho gia đình nguồn thu nhập ổn định, trung bình 15 triệu đồng/tháng.

"Vào mùa du lịch, có ngày đỉnh Lùng Cúng đón khoảng 300 - 500 du khách, tạo việc làm cho 200 - 300 người dân địa phương tham gia dịch vụ xe ôm đưa đón. Người dân thôn Lùng Cúng và các thôn lân cận nhờ đó có thêm thu nhập, với mỗi tour khứ hồi trong ngày đạt trung bình từ 600.000 - 700.000 đồng" - anh Hờ A Hồng chia sẻ.

Được biết, hiện anh Hờ A Hồng là Giám đốc Hợp tác xã Bản Mông. Dù mới thành lập, hợp tác xã đã kết nối các tour du lịch trong và ngoài tỉnh, tạo thêm việc làm cho nhiều lao động thời vụ tại địa phương.

Nhận diện đúng lợi thế, phát huy lợi thế về cảnh quan và bản sắc văn hóa, Nậm Có định hướng phát triển du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm và du lịch nông nghiệp tại thôn Lùng Cúng và đỉnh Lùng Cúng. Đồng thời, từng bước hình thành các homestay và điểm đến gắn với sản phẩm địa phương, không gian sinh thái đặc trưng.

Lùng Cúng hiện đã có sóng điện thoại, tháng 10 tới có thêm điện lưới quốc gia. Đây đang là thôn có thu nhập bình quân đầu người cao nhất xã.

Lãnh đạo xã Nậm Có kiểm tra thực địa tiến độ thi công trên tuyến đường kết nối với nút giao IC 15 (cao tốc Nội Bài - Lào Cai) đoạn qua địa bàn xã.

Hệ thống hạ tầng giao thông tại Nậm Có đang từng bước hoàn thiện. Các tuyến đường liên thôn được kiên cố hóa; cầu Tu San, tuyến kết nối với nút giao IC15 cao tốc Nội Bài - Lào Cai cùng nhiều công trình hạ tầng khác đang rút ngắn khoảng cách giữa Nậm Có với các vùng trung tâm. Mục tiêu đến năm 2030, số lượt khách du lịch đến xã đạt 35.000 lượt khách/năm; thu nhập bình quân đạt 52 triệu đồng/người/năm; giảm tỷ lệ hộ nghèo xuống còn 10 - 11%; chỉ số hạnh phúc của người dân đạt trên 72%... sẽ không chỉ còn là kỳ vọng, khi hạ tầng - "chìa khóa" để mở cánh cửa phát triển cho Nậm Có đang được quan tâm đầu tư đúng mức.

https://baolaocai.vn/nam-co-khi-tiem-nang-duoc-danh-thuc-post905108.html