KỲ 1: KHÔNG GIAN MẠNG – TRẬN ĐỊA MỚI CỦA CUỘC ĐẤU TRANH TƯ TƯỞNG

Không còn là khái niệm trừu tượng, không gian mạng hôm nay hiện diện trong từng cú chạm màn hình, từng dòng trạng thái, từng đoạn video ngắn. Với hơn 70 triệu người dùng mạng xã hội tại Việt Nam, không gian số đã trở thành một “xã hội thứ hai” – nơi thông tin không chỉ lan truyền mà còn định hình nhận thức, niềm tin và cả lập trường chính trị.

Ở đó, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn diễn ra trong hội trường hay trên trang giấy, mà chuyển dịch sang một “mặt trận không tiếng súng”, nơi mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “chiến sĩ” hoặc… vô tình trở thành “kênh tiếp tay”.

“Mặt trận không tiếng súng” trong kỷ nguyên số

Một buổi tối, chỉ với vài cú lướt trên điện thoại, một người trẻ có thể tiếp cận hàng trăm luồng thông tin khác nhau: từ tin tức chính thống, video giải trí, đến những “góc nhìn cá nhân” về lịch sử, chính trị, xã hội,.... Trong thế giới số ấy, ranh giới giữa đúng – sai, thật – giả nhiều khi trở nên mong manh đến mức khó nhận biết.

Sự phát triển bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thách thức chưa từng có trong công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trên không gian mạng. Chỉ với vài công cụ công nghệ, các đối tượng xấu có thể tạo ra những video, hình ảnh “deepfake” sử dụng hình ảnh lãnh đạo cấp cao của Đảng, Nhà nước,… kèm giọng nói được mô phỏng gần như thật, khiến người xem rất khó phân biệt thật – giả. Nguy hiểm hơn, nhiều tài khoản mạng xã hội còn cố tình cài cắm các thông tin mập mờ, cắt ghép phát ngôn, giật tít theo hướng kích động, dẫn dắt dư luận bằng tâm lý hoang mang, tò mò hoặc bức xúc. Không ít thông tin sai lệch được ngụy trang dưới dạng “rò rỉ nội bộ”, “góc nhìn độc lập”, “tin chưa kiểm chứng” nhằm tạo cảm giác chân thực để thao túng nhận thức xã hội. Trong môi trường số, khi tốc độ lan truyền luôn nhanh hơn tốc độ kiểm chứng, một video giả có thể tiếp cận hàng triệu người chỉ trong thời gian ngắn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến niềm tin của Nhân dân nếu không được nhận diện và xử lý kịp thời.

Điều đó cho thấy, bên cạnh năng lực công nghệ, việc nâng cao “sức đề kháng số”, khả năng nhận diện thông tin giả cho người dân, đặc biệt là giới trẻ, đang trở thành yêu cầu cấp thiết trong cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng hiện nay.

Theo báo cáo Digital 2026, có đến 96,9% người dùng truy cập internet qua di động. Tại Việt Nam gần như bão hòa smartphone khi 97,9% người từ 16 tuổi trở lên sở hữu điện thoại thông minh. Đối với Lào Cai số người sử dụng thuê bao di động lên đến 1,7 triệu người; số người dùng mạng xã hội Zalo, facebook, TikTok,… lên tới 1,4 triệu người, chiếm 77% dân số. Chính vì vậy cần phải định hướng để mỗi một tài khoản mạng xã hội, mỗi một người sử dụng mạng xã hội là một tuyên truyền viên, một “chiến sỹ” nắm được các kỹ năng phản bác lại các luận điệu xuyên tạc, thông tin sai sự thật.

Bởi vì không gian mạng, không chỉ đơn thuần là công cụ giao tiếp hay giải trí. Nó đã và đang trở thành một “mặt trận không tiếng súng”, nơi diễn ra cuộc đấu tranh âm thầm nhưng quyết liệt giữa các hệ giá trị, các quan điểm và cả các nền tảng tư tưởng.

Đây chính là điểm khác biệt căn bản của kỷ nguyên số. Thông tin không còn đi theo chiều dọc (từ trên xuống), mà lan tỏa theo chiều ngang, đa chiều và tức thời. Mỗi cá nhân không chỉ là người tiếp nhận, mà còn là người sản xuất và phát tán thông tin. Trong bối cảnh đó, cuộc đấu tranh bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không còn là nhiệm vụ riêng của một lực lượng, mà trở thành trách nhiệm chung của toàn xã hội.

Sức mạnh thao túng từ “trận địa mềm” lên các giá trị tư tưởng

Không gian mạng thường được ví như một “trận địa mềm” bởi đây là môi trường không có ranh giới hữu hình, không có tiếng súng hay sự đối đầu trực diện. Tuy nhiên, chính sự “mềm” về hình thức ấy lại tạo ra sức ảnh hưởng đặc biệt mạnh mẽ đối với nhận thức, cảm xúc và hệ giá trị của con người. Với khoảng 70 triệu người Việt Nam dùng mạng xã hội, trong đó phần lớn là thanh niên, mỗi ngày không gian số đang “định hình” suy nghĩ của hàng chục triệu con người. Theo các nghiên cứu truyền thông, một thông tin sai lệch nếu được chia sẻ liên tục trong 24 giờ đầu có thể đạt tốc độ lan truyền gấp 6–10 lần thông tin chính thống. Điều này cho thấy, trên “trận địa mềm” ấy, ai chiếm ưu thế về tốc độ và cảm xúc sẽ chiếm ưu thế về nhận thức.

Có thể nhìn vào một ví dụ rất gần đây để thấy rõ điều đó. Khi ca khúc “Người Việt mình thương nhau” của nhạc sĩ Châu Đăng Khoa do ca sĩ Hoà Minzy và Cẩm Ly hát lan truyền mạnh trên mạng xã hội, đặc biệt với những câu hát gây tranh luận như “Lúa chín cao nhưng chẳng hề cúi đầu”, lập tức thu hút sự chú ý của đông đảo người trẻ. Chỉ trong thời gian ngắn, hàng loạt video cover, clip “bắt trend”, bình luận, chia sẻ xuất hiện dày đặc. Nhiều bạn trẻ thuộc lời rất nhanh, hát theo, sử dụng câu hát như một “tuyên ngôn cá tính”… nhưng không phải ai cũng dừng lại để suy nghĩ: “câu chữ đó thực sự mang ý nghĩa gì, có phù hợp với giá trị văn hóa hay không”?

Điều đáng nói không nằm ở một bài hát cụ thể, mà ở cách tiếp nhận. Trong môi trường mạng xã hội, nội dung càng gây tranh cãi, càng “lạ tai”, càng dễ lan nhanh. Người trẻ – với tâm lý thích thể hiện, thích bắt kịp xu hướng – rất dễ bị cuốn theo làn sóng ấy. Một câu hát có thể chưa thật sự rõ nghĩa, thậm chí mang tính nghịch lý, nhưng khi được lặp lại đủ nhiều, nó vẫn có thể trở thành “trend”, được chấp nhận mà ít bị phản biện.

Từ một hiện tượng âm nhạc, có thể thấy rõ một vấn đề rộng hơn: nếu thiếu sự chọn lọc và định hướng, người trẻ không chỉ tiếp nhận thông tin mà còn dễ dàng lan tỏa những nội dung chưa chuẩn mực, thậm chí lệch chuẩn. Không phải vì họ thiếu nhận thức, mà vì tốc độ của mạng xã hội nhanh hơn quá trình suy nghĩ. Và khi cảm xúc đi trước lý trí, những câu chữ tưởng như vô thưởng vô phạt cũng có thể góp phần hình thành cách nghĩ, cách nói của một bộ phận giới trẻ.

Nguy hiểm hơn, tác động của không gian mạng không dừng lại ở việc cung cấp thông tin, mà còn định hướng cảm xúc và hành vi. Những nội dung xuyên tạc, sai lệch thường được “bọc đường” bằng hình thức hấp dẫn, ngôn ngữ gần gũi, thậm chí mang danh “ý kiến cá nhân”, khiến người tiếp nhận – đặc biệt là giới trẻ – dễ tin, dễ chia sẻ mà không kiểm chứng. Từ một thông tin chưa được xác thực, qua nhiều lần lan truyền, nó có thể trở thành “niềm tin số đông”, từng bước bào mòn nhận thức chính trị, làm suy giảm niềm tin vào đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước. Đây chính là phương thức “tấn công không tiếng súng” nhưng hiệu quả không kém bất kỳ hình thức chiến tranh nào trong lịch sử. Điều đó chứng minh rằng, không gian mạng tuy “mềm” về hình thức nhưng lại “cứng” về hệ quả. Nó có thể tác động trực tiếp đến ổn định chính trị – xã hội, đến niềm tin của Nhân dân, đến sự vững chắc của nền tảng tư tưởng.

Chính vì vậy, nhìn nhận đúng bản chất của “trận địa mềm” này là yêu cầu cấp thiết. Không thể coi không gian mạng chỉ là môi trường giải trí hay trao đổi thông tin đơn thuần, mà phải xác định đây là một không gian chiến lược về tư tưởng, nơi mỗi cá nhân – đặc biệt là người trẻ – vừa là đối tượng chịu tác động, vừa là chủ thể tạo tác động. Khi một cú nhấp chuột có thể lan truyền thông tin đến hàng nghìn người, thì mỗi hành vi trên mạng cũng đồng nghĩa với một lựa chọn lập trường. Và trong bối cảnh đó, việc xây dựng “lá chắn số” không chỉ là nhiệm vụ của tổ chức, mà còn là trách nhiệm của từng công dân trong việc bảo vệ sự thật, bảo vệ niềm tin và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngay từ chính không gian mạng.

Yêu cầu mới trong kỷ nguyên số

Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV xác định: “Tăng cường bảo vệ vững chắc nền tảng tư tưởng của Đảng. Chủ động phổ biến, cập nhật kiến thức lý luận chính trị, cung cấp thông tin kịp thời, chính xác, khách quan để phòng, chống "diễn biến hoà bình", thông tin xấu, độc trên Internet, mạng xã hội. Hiện đại hoá cơ sở vật chất phục vụ công tác tuyên truyền, báo chí, xuất bản đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên số”. Cùng với đó, Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã xác lập một bước ngoặt về tư duy phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không còn là lĩnh vực hỗ trợ, mà trở thành “đột phá quan trọng hàng đầu, là động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia và đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới”. Chính trong bối cảnh đó, công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng buộc phải “chuyển mình theo logic số”. Điều đó đồng nghĩa với việc bảo vệ nền tảng tư tưởng không thể chỉ dựa vào phương thức truyền thống, mà phải tích hợp công nghệ, tận dụng nền tảng số, làm chủ không gian mạng như một “hạ tầng tư tưởng” mới.

Quan trọng hơn, Nghị quyết 57 nhấn mạnh vai trò trung tâm của người dân và doanh nghiệp, đồng thời xác định Nhà nước giữ vai trò “dẫn dắt, thúc đẩy, tạo điều kiện” . Tư duy này gợi mở một chuyển dịch căn bản trong công tác tư tưởng từ “một chiều” sang “đa chiều”, từ “áp đặt” sang “tương tác”, từ “quản lý thông tin” sang “dẫn dắt nhận thức”. Trong môi trường số, nơi mỗi cá nhân đều có thể trở thành một “nhà sản xuất nội dung”, việc chỉ tập trung “chống” – tức phản bác thông tin sai trái – là chưa đủ. Nếu không chủ động “xây”, tức tạo ra hệ sinh thái nội dung tích cực, hấp dẫn, có sức lan tỏa, thì khoảng trống thông tin sẽ nhanh chóng bị lấp đầy bởi những nguồn tin thiếu kiểm chứng, thậm chí độc hại. “Chống” giúp loại bỏ cái sai, nhưng “xây” mới tạo dựng cái đúng bền vững. Trong thực tiễn, những sản phẩm truyền thông chính thống nếu không đổi mới về hình thức, không bắt nhịp với thị hiếu số (video ngắn, mạng xã hội, tương tác đa nền tảng…) sẽ khó tiếp cận công chúng, đặc biệt là giới trẻ – lực lượng chiếm đa số người dùng Internet. Ngược lại, khi nội dung chính thống được “số hóa” một cách sáng tạo, gần gũi, dễ tiếp nhận, nó không chỉ truyền tải thông tin mà còn hình thành niềm tin, củng cố hệ giá trị và tạo “sức đề kháng” tự nhiên trước thông tin xấu độc.

Trong không gian mạng mở, việc kiểm soát tuyệt đối là bất khả thi. Vì vậy, yêu cầu đổi mới tư duy quản lý, loại bỏ cách tiếp cận “không quản được thì cấm” là rất cần thiết. Thay vào đó, cần chuyển sang mô hình “quản trị mềm” – tức định hướng, dẫn dắt, tạo chuẩn mực và khuyến khích hành vi tích cực. Điều này có ý nghĩa đặc biệt trong công tác tư tưởng. Khi Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, còn người dân trở thành chủ thể tham gia, thì mỗi cá nhân không chỉ là đối tượng tiếp nhận thông tin, mà còn là “tác nhân lan tỏa” giá trị. Đây chính là nền tảng để hình thành “lá chắn số” từ cộng đồng – một cơ chế phòng vệ chủ động, linh hoạt và bền vững hơn bất kỳ biện pháp hành chính nào.

Không gian mạng đã trở thành “trận địa” – điều đó không còn bàn cãi. Nhưng trên trận địa ấy, ai sẽ là lực lượng nòng cốt? Câu trả lời đang dần rõ ràng: Chính là thế hệ trẻ – những người đang sống, tương tác và định hình không gian số mỗi ngày.

Từ những người dùng mạng đơn thuần, họ đang chuyển mình thành những “lá chắn số” – chủ động, sáng tạo và bản lĩnh hơn. Nhưng để “lá chắn” ấy đủ vững, cần có sự dẫn dắt, định hướng và đầu tư bài bản. Bởi trong “mặt trận không tiếng súng” của thời đại số, chiến thắng không thuộc về người nói nhiều nhất, mà thuộc về người tạo được niềm tin bền vững nhất.

(Còn tiếp)