Hoàn thiện thể chế, tạo nền tảng cho phát triển bền vững

Những năm qua, công tác thể chế và chỉ đạo điều hành được tỉnh Lào Cai kịp thời quán triệt, tuyên truyền và cụ thể hóa Luật Điện lực năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành. Không dừng lại ở việc phổ biến quy định mới, Sở Công Thương đã tham mưu UBND tỉnh ban hành hàng loạt kế hoạch, văn bản chỉ đạo mang tính nền tảng, phân công rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong tổ chức thực hiện Luật Điện lực như: thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện các dự án nguồn và lưới điện trên địa bàn tỉnh Lào Cai, Kế hoạch triển khai thực hiện Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, để đồng bộ về quy định, chính sách… kịp thời đề xuất tháo gỡ các điểm nghẽn, nút thắt, các khó khăn để thúc đẩy phát triển các dự án nguồn điện và lưới điện, đồng thời không để các vi phạm nghiêm trọng xảy ra trên địa bàn.

Cùng với đó là các hội nghị chuyên đề về thủy điện, lưới điện, bảo đảm cung ứng điện, vừa tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, vừa thống nhất nhận thức, nâng cao trách nhiệm của các cấp, các ngành và cộng đồng đối với công tác bảo vệ công trình điện lực, sử dụng điện an toàn, tiết kiệm và hiệu quả.

Điểm đáng ghi nhận là công tác quản lý nhà nước về điện lực trên địa bàn tỉnh ngày càng được thực hiện theo hướng “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả” phát huy hiệu quả vai trò đầu mối chuyên môn và nâng cao tính chủ động của chính quyền cơ sở. Việc phân công, phân cấp giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương được cụ thể hóa, khắc phục tình trạng chồng chéo trong quản lý, tạo sự thống nhất từ khâu quy hoạch, đầu tư, cấp phép đến quản lý vận hành công trình năng lượng.

Phát huy lợi thế năng lượng, bảo đảm an toàn hệ thống điện

Lào Cai là một trong những địa phương có tiềm năng phát triển năng lượng hàng đầu khu vực trung du và miền núi phía Bắc. Theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Quy hoạch tỉnh, giai đoạn 2026 - 2030, toàn tỉnh có 224 dự án nguồn điện với tổng công suất trên 6.424 MW. Trong đó, thủy điện tiếp tục giữ vai trò chủ lực với 199 dự án; bên cạnh đó là các dự án điện mặt trời, điện gió, điện sinh khối và điện rác, tạo nên cơ cấu nguồn điện đa dạng, phù hợp với xu hướng chuyển dịch năng lượng xanh.

Đến nay, 140 dự án đã được chấp thuận chủ trương đầu tư; 105 nhà máy thủy điện đã phát điện thương mại với tổng công suất gần 1.769 MW, sản xuất khoảng 7,9 tỷ kWh điện mỗi năm, đóng góp trên 2.600 tỷ đồng cho ngân sách địa phương. Những con số này không chỉ phản ánh hiệu quả khai thác tiềm năng thủy năng mà còn khẳng định vai trò ngày càng quan trọng của ngành năng lượng trong cơ cấu kinh tế của tỉnh.

Song hành với phát triển nguồn điện là đầu tư đồng bộ hệ thống lưới điện. Đến nay, 100% xã, phường trên địa bàn đã có điện lưới quốc gia; tỷ lệ hộ dân được sử dụng điện đạt 98,2%, tạo điều kiện thúc đẩy phát triển kinh tế vùng cao, nâng cao chất lượng đời sống nhân dân và góp phần thực hiện hiệu quả các chương trình giảm nghèo bền vững. Tuy nhiên, tỉnh cũng thẳng thắn nhìn nhận vẫn còn một số khu dân cư sử dụng đường dây do người dân tự kéo, chất lượng điện chưa bảo đảm, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn, cần tiếp tục được đầu tư trong thời gian tới.

Bên cạnh nguồn điện truyền thống, việc phát triển năng lượng tái tạo từng bước được định hình theo đúng quy hoạch. Điện mặt trời mái nhà, điện sinh khối, điện gió được quản lý chặt chẽ theo các quy định mới của Luật Điện lực, tạo dư địa cho quá trình chuyển dịch năng lượng xanh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững và giảm phát thải.

An toàn điện - Yếu tố quyết định phát triển bền vững

Thời gian qua, công tác quản lý an toàn điện trên địa bàn tỉnh được triển khai đồng bộ từ hoàn thiện cơ chế chính sách đến kiểm tra, giám sát thực tế. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định số 62/2025/NĐ-CP, UBND tỉnh đã ban hành quy định quản lý an toàn trong sử dụng điện trên địa bàn; các đơn vị điện lực đồng loạt rà soát quy trình vận hành, kiểm định thiết bị, huấn luyện an toàn lao động và xây dựng phương án ứng phó sự cố, phòng chống thiên tai. Nhờ đó, trong năm 2025 và những tháng đầu năm 2026, trên địa bàn tỉnh không xảy ra tai nạn điện nghiêm trọng.

Đặc biệt, công tác bảo vệ hành lang an toàn lưới điện được tỉnh Lào Cai đặc biệt quan tâm tăng cường nhất là trong thời điểm cao điểm nắng nóng và mùa mưa bão. Chính quyền các địa phương và ngành điện thường xuyên kiểm tra, tuyên truyền, xử lý vi phạm ngay từ cơ sở, không để phát sinh các trường hợp xây dựng công trình, trồng cây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hành lang bảo vệ lưới điện. Đồng thời, Tổ công tác tháo gỡ khó khăn cho các dự án lưới điện đã góp phần đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, nâng cao năng lực truyền tải và bảo đảm cung ứng điện trong các thời điểm cao điểm phụ tải.

Các nhân viên Đội sửa chữa điện hotline, Công ty Điện lực Lào Cai vẫn miệt mài làm việc trên những đường dây điện giữa những ngày nắng nóng.

Đối với hệ thống thủy điện, việc quản lý an toàn đập và hồ chứa tiếp tục được thực hiện nghiêm túc. Các chủ đầu tư đã xây dựng đầy đủ quy trình vận hành hồ chứa, phương án phòng chống thiên tai, phương án ứng phó tình huống khẩn cấp, tăng cường kiểm tra, diễn tập, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du trong mùa mưa lũ.

Tại cuộc họp về bảo đảm cung ứng điện năm 2026 và triển khai các dự án điện trên địa bàn tỉnh, đồng chí Nguyễn Tuấn Anh, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Lào Cai nhấn mạnh, bảo đảm an ninh năng lượng có ý nghĩa quyết định đối với việc thực hiện các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Cùng với việc đẩy nhanh tiến độ các dự án nguồn và lưới điện, sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả cần trở thành giải pháp thường xuyên nhằm khai thác tối đa nguồn lực hiện có, giảm áp lực đầu tư mới và bảo đảm đủ điện cho phát triển.

Bên cạnh những kết quả đạt được, lĩnh vực điện lực của tỉnh vẫn còn không ít điểm nghẽn. Một số quy định hướng dẫn thực hiện cơ chế phát triển năng lượng quốc gia chưa được ban hành kịp thời; quy hoạch giữa các ngành còn chồng lấn; tiến độ giải phóng mặt bằng ở một số dự án còn chậm; thiên tai diễn biến cực đoan tiếp tục gây thiệt hại lớn đối với hạ tầng năng lượng. Ngoài ra, nhiều dự án nguồn điện vẫn chậm hoàn thiện thủ tục đầu tư, ảnh hưởng đến tiến độ triển khai chung.

Những khó khăn này đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ hơn giữa Trung ương và địa phương, giữa các sở, ngành và chính quyền cơ sở, đồng thời cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm khơi thông nguồn lực đầu tư cho phát triển năng lượng.

Ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Công ty Điện lực Lào Cai cho biết, Công ty Điện lực Lào Cai đặt mục tiêu tiết kiệm tối thiểu 3% tổng điện năng tiêu thụ trong năm 2026 và từ 10% điện năng trong các tháng cao điểm nắng nóng. Để đáp ứng nhu cầu điện ngày càng tăng, Lào Cai đang chuẩn bị triển khai hàng loạt công trình lưới điện quan trọng trong giai đoạn 2026 - 2030. Theo quy hoạch, tỉnh sẽ tiếp tục đầu tư các công trình lưới điện 500kV, 220kV, 110kV, cùng hàng nghìn km đường dây và nhiều trạm biến áp phân phối. Nhu cầu vốn đầu tư lưới điện từ cấp điện áp 110kV trở xuống ước tính hơn 7.987 tỷ đồng. Mỗi công trình điện cần nhiều năm chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng và thi công. Trong khi đó, tiết kiệm điện có thể tạo ra hiệu quả ngay lập tức.

Trong bối cảnh nhu cầu điện ngày càng tăng cùng yêu cầu chuyển dịch sang nền kinh tế xanh, việc thực hiện nghiêm chính sách, pháp luật về điện lực không chỉ nhằm bảo đảm vận hành an toàn các công trình năng lượng mà còn tạo nền tảng quan trọng để Lào Cai khai thác hiệu quả lợi thế tài nguyên, nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm an ninh năng lượng và tạo động lực cho tăng trưởng kinh tế nhanh, bền vững trong những năm tới./.