Di tích quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang Mù Cang Chải tại các xã Mù Cang Chải là điểm đến hấp dẫn du khách.

Ruộng bậc thang từ lâu không chỉ là phương thức canh tác truyền thống của đồng bào vùng cao mà còn trở thành “thương hiệu” du lịch đặc sắc của tỉnh Lào Cai. Trong bối cảnh du lịch cộng đồng ngày càng phát triển, việc bảo tồn cảnh quan ruộng bậc thang gắn với sinh kế người dân đang được địa phương xác định là hướng đi quan trọng nhằm phát huy giá trị di sản và thúc đẩy kinh tế bền vững.

Theo báo cáo của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh, hiện toàn tỉnh có 3 di tích danh lam thắng cảnh ruộng bậc thang được Nhà nước xếp hạng, gồm: Di tích quốc gia đặc biệt ruộng bậc thang Mù Cang Chải tại các xã Mù Cang Chải, Púng Luông, Lao Chải; Di tích quốc gia ruộng bậc thang Sa Pa tại xã Tả Van và Di tích quốc gia Ruộng bậc thang thung lũng Thề Pả.

Các khu vực khoanh vùng bảo vệ có quy mô lớn với tổng diện tích gần 1.816 ha, trong đó Ruộng bậc thang Mù Cang Chải rộng 852,9 ha, Ruộng bậc thang Sa Pa 729,9 ha và Ruộng bậc thang Thề Pả 233 ha. Đây là những vùng cảnh quan đặc sắc, có giá trị lớn về văn hóa, lịch sử, du lịch và môi trường sinh thái.

Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn ruộng bậc thang đang góp phần gìn giữ bản sắc và nâng cao đời sống người dân. (Ảnh minh hoạ)

Để bảo tồn và khai thác hiệu quả giá trị các danh thắng này, thời gian qua, tỉnh Lào Cai đã triển khai các chính sách hỗ trợ người dân gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Một trong những điểm nhấn là việc duy trì cơ chế quản lý, khai thác du lịch ngay tại địa phương.

Đối với Di tích quốc gia đặc biệt Ruộng bậc thang Mù Cang Chải, địa phương hiện được giữ lại 100% nguồn thu từ phí tham quan để phục vụ quản lý, bảo tồn và hỗ trợ trực tiếp cho người dân có ruộng bậc thang tham gia làm du lịch. Mức phí tham quan hiện nay là 30.000 đồng/vé, do Hợp tác xã nghề chế tác và du lịch Võng Lúa quản lý.

Nghị quyết số 30/2025/NQ-HĐND của Hội đồng nhân dân tỉnh về chính sách hỗ trợ phát triển du lịch đang tạo thêm động lực cho các địa phương vùng ruộng bậc thang. Chính sách tập trung hỗ trợ vay vốn đầu tư điểm du lịch, phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng, hỗ trợ đội văn nghệ dân gian, đào tạo nguồn nhân lực du lịch, xúc tiến quảng bá và đầu tư thiết bị bảo vệ môi trường tại các điểm du lịch.

Ngay trong năm 2026, các xã Mù Cang Chải, Púng Luông, Lao Chải, Tả Van, Y Tý đã đăng ký nhu cầu hỗ trợ vay vốn để phát triển mô hình homestay, cải tạo nhà truyền thống phục vụ khách du lịch và đầu tư trang thiết bị phục vụ hoạt động du lịch cộng đồng.

Không chỉ tập trung phát triển hạ tầng du lịch, địa phương còn chú trọng bảo tồn giá trị văn hóa truyền thống. Các xã đã đăng ký thành lập mới đội văn nghệ dân gian với kinh phí hỗ trợ 40 triệu đồng/đội nhằm phục vụ du khách, đồng thời góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa của đồng bào Mông, Hà Nhì, Giáy và các dân tộc vùng cao.

Ngành văn hóa dự kiến sẽ triển khai các lớp tập huấn, bồi dưỡng kỹ năng làm du lịch cộng đồng cho người dân, giúp nâng cao chất lượng dịch vụ và khả năng đón khách tại địa phương.

Một trong những định hướng lớn hiện nay là huy động nguồn lực đầu tư cho công tác bảo tồn di tích, giữ gìn cảnh quan và phát triển không gian du lịch bền vững. Theo đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đề xuất chủ trương đầu tư 3 dự án lớn gồm: tu bổ, tôn tạo Ruộng bậc thang Mù Cang Chải; ruộng bậc thang Sa Pa và ruộng bậc thang Thề Pả.

Ruộng bậc thang vào mùa lúa chín vàng, biểu tượng của vẻ đẹp thiên nhiên và văn hóa đặc sắc vùng cao Tây Bắc.

Các dự án tập trung vào việc cắm mốc khoanh vùng bảo vệ di tích, xác định ranh giới khu vực bảo vệ, xây dựng điểm check-in, đường giao thông lên các điểm ngắm cảnh và chỉnh trang cảnh quan. Việc đầu tư đồng bộ được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao giá trị di sản, kéo dài thời gian lưu trú của du khách và tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương.

Theo đánh giá của ngành chức năng, thách thức lớn hiện nay là diện tích khoanh vùng bảo vệ các di tích rất rộng, trong khi việc duy trì sản xuất nông nghiệp trên ruộng bậc thang đòi hỏi nhiều công sức và chi phí. Vì vậy, tỉnh đang đề xuất xây dựng các chính sách đặc thù hỗ trợ người dân duy trì sản xuất, khai hoang, bảo đảm nguồn nước tưới tiêu và hỗ trợ giống cây trồng, vật nuôi sau mỗi vụ lúa.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng nghiên cứu các cơ chế ưu đãi về thuế, thu hút doanh nghiệp, hợp tác xã và hộ kinh doanh đầu tư phát triển du lịch tại các khu vực có ruộng bậc thang nhằm tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập và giữ chân người dân gắn bó với di sản.

Từ một phương thức sản xuất nông nghiệp truyền thống, ruộng bậc thang hôm nay đang trở thành nguồn lực quan trọng để phát triển kinh tế du lịch ở vùng cao. Khi các chính sách bảo tồn được triển khai đồng bộ, gắn với hỗ trợ sinh kế và phát huy bản sắc văn hóa, những “nấc thang vàng” giữa đại ngàn không chỉ được gìn giữ mà còn tiếp tục tạo động lực cho phát triển bền vững ở các địa phương vùng cao của Lào Cai./.