Nhờ tăng cường tuyên truyền, xây dựng mô hình điểm và lồng ghép các hoạt động vào sinh hoạt cộng đồng, nhận thức của người dân đã có nhiều chuyển biến rõ rệt. Đặc biệt, từ năm 2023 đến nay, toàn tỉnh không còn xảy ra trường hợp hôn nhân cận huyết thống, một kết quả đáng ghi nhận trong bối cảnh Lào Cai có hơn 66% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số. Cùng với đó, chất lượng dân số được cải thiện, tỷ lệ tử vong mẹ và trẻ em giảm, tình trạng suy dinh dưỡng giảm dần, thể lực và tuổi thọ người dân được nâng lên.

Tuy nhiên, tảo hôn vẫn là vấn đề đáng lo ngại. Giai đoạn 2021–2025, toàn tỉnh ghi nhận 835 trường hợp tảo hôn và 2.511 trường hợp nữ dưới 18 tuổi sinh con, chủ yếu tại các địa bàn vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện sống khó khăn và nhận thức pháp luật còn hạn chế. Nhiều quan niệm lạc hậu như “lấy vợ, lấy chồng sớm để có người lao động” hay “sinh nhiều con cho có phúc” vẫn tồn tại trong cộng đồng. Bên cạnh đó, mức xử phạt chưa đủ răn đe, việc thực hiện hương ước, quy ước ở thôn bản chưa đồng đều, công tác tuyên truyền đôi khi còn thiếu chiều sâu, chưa phù hợp với từng nhóm đối tượng, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Trước thực trạng này, Lào Cai xác định phòng, chống tảo hôn phải được thực hiện bởi cả hệ thống chính trị, với mục tiêu đến năm 2030 cơ bản ngăn chặn tình trạng tảo hôn và sinh con dưới 18 tuổi; phấn đấu giảm 20% mỗi năm so với giai đoạn trước. Tỉnh cũng đề ra yêu cầu 100% cán bộ cấp xã, thôn bản phải được tập huấn kỹ năng vận động, tư vấn, và 100% học sinh THCS, THPT vùng dân tộc thiểu số được trang bị kiến thức pháp luật, sức khỏe sinh sản và bình đẳng giới.

Mỗi thôn, bản, hộ gia đình, dòng họ, người giữ vai trò trong phong tục cưới hỏi như thầy mo, ông mai, bà mối… đều phải ký cam kết thực hiện đúng pháp luật về hôn nhân và gia đình. Hoạt động truyền thông cũng được đổi mới theo hướng gần gũi, dễ tiếp cận, sử dụng phim vùng cao, phát thanh tiếng dân tộc, và các clip ngắn trên mạng xã hội như Facebook, Zalo, YouTube. Nhiều phong trào thi đua được phát động như “thôn, bản không có tảo hôn, không có nữ dưới 18 tuổi sinh con”, tạo khí thế lan tỏa trong cộng đồng.

Song song với tuyên truyền, ngành giáo dục và y tế đóng vai trò then chốt. Nội dung phòng, chống tảo hôn, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên được lồng ghép trong chương trình học và các hoạt động ngoại khóa. Nhà trường phối hợp chặt chẽ với gia đình, xã hội để phát hiện và ngăn chặn sớm nguy cơ kết hôn sớm. Ngành y tế tăng cường tư vấn, khám sức khỏe tiền hôn nhân, xây dựng dịch vụ thân thiện cho vị thành niên, trong đó cán bộ dân số, y tế thôn bản trực tiếp đến từng hộ dân tuyên truyền tại chỗ.

Lào Cai xác định, khi đời sống vật chất và tinh thần của người dân được nâng lên thì tảo hôn mới được đẩy lùi bền vững. Vì vậy, các chương trình giảm nghèo bền vững, xây dựng nông thôn mới, phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số được triển khai đồng thời nhằm tạo việc làm, nâng cao thu nhập, giúp người dân có điều kiện cho con em học tập, thay đổi nhận thức và hành vi.

Đi đôi với thực hiện các giải pháp, công tác kiểm tra, giám sát và khen thưởng, kỷ luật được triển khai nghiêm túc. Những địa phương để xảy ra nhiều vi phạm sẽ bị xem xét trách nhiệm, những mô hình làm tốt được biểu dương và nhân rộng.

Bằng sự kiên trì trong tuyên truyền, quyết liệt trong chỉ đạo, Lào Cai đang từng bước đẩy lùi tảo hôn, góp phần nâng cao chất lượng dân số, xây dựng môi trường văn hóa tiến bộ, bình đẳng và hạnh phúc.