Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi (giữa) cùng Đại sứ và Trưởng Phái đoàn các nước ASEAN tại Vienna (Áo). Ảnh: TTXVN

Tăng cường hợp tác kỹ thuật, định hình hướng tiếp cận khu vực

Một trong những sự kiện quan trọng gần đây trong hợp tác giữa ASEAN và IAEA là cuộc làm việc giữa Đại sứ và Trưởng Phái đoàn các nước ASEAN tại Vienna (Áo) với Tổng Giám đốc IAEA Rafael Grossi. Các bên tập trung trao đổi về các nội dung hợp tác trong lĩnh vực an toàn-an ninh hạt nhân, ứng dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình, cũng như các vấn đề quốc tế cùng quan tâm.

Ông Rafael Grossi đánh giá, quan hệ giữa ASEAN và IAEA đang phát triển theo hướng ngày càng hiệu quả và thiết thực, đặc biệt trong lĩnh vực hợp tác kỹ thuật. Theo đó, các chương trình hỗ trợ của IAEA đã và đang góp phần đáp ứng các nhu cầu phát triển đa dạng của từng quốc gia thành viên ASEAN, từ y tế, nông nghiệp đến quản lý tài nguyên và ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tổng Giám đốc IAEA nhận định, ASEAN là khu vực có tốc độ phát triển năng động, song song với sự khác biệt đáng kể về trình độ phát triển giữa các quốc gia. Tuy vậy, điểm chung nổi bật là cách tiếp cận tích cực, mang tính xây dựng trong hợp tác với IAEA. Trên cơ sở đó, IAEA khẳng định, sẽ tiếp tục đồng hành cùng ASEAN, tôn trọng các ưu tiên riêng của từng quốc gia, đồng thời thúc đẩy các dự án mang tính khu vực và tận dụng hiệu quả các sáng kiến chủ lực. Liên quan đến lĩnh vực năng lượng, Tổng Giám đốc IAEA cho biết, ngày càng nhiều quốc gia ASEAN bày tỏ sự quan tâm tới việc đưa điện hạt nhân vào cơ cấu năng lượng quốc gia. Tuy nhiên, tiến trình triển khai ở mỗi nước có sự khác biệt về lộ trình và tốc độ, phụ thuộc vào điều kiện phát triển và chiến lược năng lượng riêng.

Trong bối cảnh đó, IAEA khẳng định, sẵn sàng hỗ trợ ASEAN trên nhiều phương diện, bao gồm đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao năng lực quản lý, đánh giá kỹ thuật và chuẩn bị hạ tầng cần thiết cho phát triển năng lượng hạt nhân. Các chương trình đào tạo quy mô khu vực dự kiến sẽ được triển khai từ giữa năm nay, tạo nền tảng quan trọng cho các quốc gia trong việc tiếp cận công nghệ và tiêu chuẩn quốc tế.

Đáng chú ý, ông Rafael Grossi cũng đề xuất khả năng thúc đẩy cách tiếp cận mang tính khu vực trong phát triển năng lượng hạt nhân. Theo đó, các quốc gia ASEAN có thể tăng cường hợp tác trong chuỗi cung ứng, chia sẻ kinh nghiệm và nghiên cứu các mô hình dự án chung. Trong số các công nghệ mới, lò phản ứng mô đun nhỏ (SMR) đang được nhiều nước quan tâm nhờ ưu điểm linh hoạt, chi phí đầu tư phù hợp và khả năng triển khai theo từng giai đoạn. Cách tiếp cận này không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, mà còn góp phần nâng cao tính đồng bộ trong tiêu chuẩn an toàn, qua đó giảm thiểu rủi ro và tăng cường hiệu quả vận hành trong dài hạn.

Lò phản ứng hạt nhân Đà Lạt tại tỉnh Lâm Đồng, Việt Nam. Ảnh: TTXVN

Khẳng định vai trò của ASEAN trong quản trị hạt nhân toàn cầu

Về phía ASEAN, các Đại sứ khẳng định, hợp tác với IAEA là một trong những ưu tiên quan trọng, đặc biệt trong các lĩnh vực then chốt như bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân, ứng phó với sự cố bức xạ-hạt nhân, cũng như kiểm soát an toàn việc vận chuyển vật liệu phóng xạ qua đường biển. Bên cạnh đó, ASEAN cũng nhấn mạnh vai trò của các ứng dụng năng lượng nguyên tử trong nhiều lĩnh vực thiết yếu như y tế, nông nghiệp, bảo đảm an ninh lương thực, quản lý tài nguyên nước và thích ứng với biến đổi khí hậu. Đây được xem là những lĩnh vực có tác động trực tiếp đến đời sống người dân và mục tiêu phát triển bền vững của khu vực.

Các nước ASEAN đánh giá cao những đóng góp của IAEA trong việc hỗ trợ triển khai Cộng đồng ASEAN theo hướng phát triển bao trùm, bền vững và có khả năng chống chịu cao trước các thách thức toàn cầu. Sự hỗ trợ này không chỉ dừng lại ở khía cạnh kỹ thuật, mà còn góp phần nâng cao năng lực thể chế và quản trị trong lĩnh vực hạt nhân.

Đáng chú ý, tại cuộc gặp, ông Vũ Lê Thái Hoàng, Đại sứ Việt Nam tại Áo nhấn mạnh, ASEAN tiếp tục coi Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) là nền tảng quan trọng trong nỗ lực giải trừ quân bị và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. Quan điểm này phản ánh lập trường nhất quán của ASEAN trong việc thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, đồng thời bảo đảm an ninh và ổn định quốc tế.

Trong vai trò Chủ tịch Hội nghị rà soát lần thứ 11 Hiệp ước NPT, Việt Nam khẳng định, sẽ thực hiện nhiệm vụ điều phối với tinh thần khách quan, minh bạch và bao trùm. Trọng tâm là thúc đẩy đối thoại, xây dựng đồng thuận giữa các bên, đồng thời tăng cường phối hợp với IAEA trong các nội dung liên quan đến hợp tác kỹ thuật và sử dụng năng lượng nguyên tử vì mục đích hòa bình.

Về nội dung này, Tổng Giám đốc IAEA cam kết, cơ quan này sẽ phối hợp chặt chẽ và hỗ trợ Việt Nam trong quá trình thực hiện trọng trách quốc tế, góp phần bảo đảm thành công của hội nghị cũng như các mục tiêu chung của cộng đồng quốc tế trong lĩnh vực hạt nhân. Bên cạnh các nội dung hợp tác song phương và khu vực, cuộc gặp cũng đề cập đến một số vấn đề quốc tế nổi bật, trong đó có tình hình liên quan đến chương trình hạt nhân Iran. Tổng Giám đốc IAEA cập nhật rằng, diễn biến hiện nay đang có nhiều yếu tố phức tạp, tiềm ẩn nguy cơ gia tăng căng thẳng.

Ông Rafael Grossi nhấn mạnh, IAEA đang tích cực tham gia với vai trò trung lập, nhằm hỗ trợ các bên liên quan tìm kiếm giải pháp khả thi, tránh nguy cơ leo thang và xung đột. Cách tiếp cận này thể hiện nỗ lực của IAEA trong việc duy trì đối thoại và thúc đẩy các giải pháp hòa bình trong các vấn đề hạt nhân nhạy cảm.

Nhìn tổng thể, cuộc gặp giữa ASEAN và IAEA không chỉ mang ý nghĩa thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực cụ thể, mà còn góp phần định hình cách tiếp cận chung đối với các thách thức hạt nhân trong bối cảnh quốc tế nhiều biến động. Thông qua việc tăng cường phối hợp, chia sẻ kinh nghiệm và phát triển năng lực, ASEAN đang từng bước khẳng định vai trò chủ động và có trách nhiệm trong các tiến trình đa phương liên quan đến năng lượng nguyên tử. Đồng thời, sự tham gia tích cực của Việt Nam trong các cơ chế quốc tế, đặc biệt là trong khuôn khổ NPT, cho thấy cam kết mạnh mẽ trong việc thúc đẩy sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình, gắn với bảo đảm an toàn, an ninh và không phổ biến vũ khí hạt nhân.

Trong thời gian tới, khi nhu cầu năng lượng sạch và bền vững tiếp tục gia tăng, hợp tác giữa ASEAN và IAEA được dự báo sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các quốc gia xây dựng năng lực, hoàn thiện thể chế và triển khai các dự án hạt nhân an toàn, hiệu quả. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra yêu cầu cao về quản trị rủi ro, bảo đảm an ninh và tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế. Điều này đòi hỏi ASEAN và các quốc gia thành viên cần tiếp tục duy trì cách tiếp cận thận trọng, đồng bộ và hợp tác chặt chẽ với các đối tác quốc tế.

Trong bối cảnh đó, việc phát huy vai trò của IAEA, kết hợp với nỗ lực nội tại của từng quốc gia sẽ là yếu tố then chốt giúp ASEAN tận dụng hiệu quả tiềm năng của năng lượng hạt nhân, đồng thời góp phần duy trì môi trường hòa bình, ổn định và phát triển bền vững trong khu vực và trên thế giới./.

https://www.bienphong.com.vn/thuc-day-hop-tac-asean-iaea-vi-phat-trien-ben-vung-post501713.html