Chủ trương xây dựng cửa khẩu thông minh tại Lào Cai phù hợp với định hướng lớn của Đảng và Chính phủ như Tuyên bố chung Việt Nam - Trung Quốc về việc tiếp tục làm sâu sắc quan hệ Đối tác hợp tác chiến lược toàn diện, thúc đẩy xây dựng Cộng đồng chia sẻ tương lai Việt Nam - Trung Quốc có ý nghĩa chiến lược; Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị; Quyết định số 1199/QĐ-TTg ngày 14/10/2023 của Thủ tướng Chính phủ xác định mục tiêu từng bước xây dựng hệ thống cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh; Quyết định số 1620/QĐ-TTg ngày 20/12/2024 giao nhiệm vụ cụ thể cho tỉnh Lào Cai xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh.

Việc phát triển mô hình cửa khẩu thông minh tại Lào Cai được cụ thể hoá trong chương trình hợp tác song phương giữa tỉnh Lào Cai, Việt Nam và tỉnh Vân Nam, Trung Quốc. Hội nghị thường niên giữa Bí thư 5 Tỉnh ủy các tỉnh Lào Cai, Hà Giang, Lai Châu, Điện Biên với Bí thư Tỉnh ủy Vân Nam và Thỏa thuận Hợp tác giai đoạn 2024-2028 giữa UBND tỉnh Lào Cai và Chính quyền nhân dân châu tự trị dân tộc Hà Nhì và dân tộc Di Hồng Hà, Vân Nam, Trung Quốc, đã đặt nền tảng quan trọng để triển khai mô hình cửa khẩu thông minh đồng bộ hai bên.

Trung tâm tiếp nhận và giải quyết thủ tục hành chính tại Cửa khẩu Kim Thành.

Với yêu cầu rút ngắn thời gian thông quan, kiểm soát chất lượng hàng hóa ngày càng cao, có thể khẳng định việc xây dựng mô hình cửa khẩu thông minh tại cửa khẩu quốc tế đường bộ số II (Kim Thành) và cửa khẩu phụ Bản Vược, xã Bát Xát là yêu cầu tất yếu, khách quan, đồng thời cũng là “thời điểm vàng” để Lào Cai bứt phá trở thành trung tâm giao thương quốc tế.

Mô hình cửa khẩu thông minh tại tỉnh Lào Cai là mô hình cửa khẩu đồng bộ liên thông kết nối dữ liệu về phương tiện, hàng hóa giữa hai bên và vận chuyển hàng hóa qua cửa khẩu bằng phương tiện giao thông minh tự động hóa hoàn toàn theo thỏa thuận quốc tế giữa Việt Nam và Trung Quốc trong phạm vi, thời gian và không gian xác định. Cấu thành mô hình gồm ba yếu tố cốt lõi: hạ tầng công trình, hạ tầng công nghệ và hệ thống thông tin. Về hạ tầng bao gồm các hạng mục chủ yếu như: Trung tâm điều hành thông minh; Tuyến đường vận chuyển chuyên dụng cho phương tiện giao thông thông minh không người lái; Khu tập kết, giám sát hàng hóa xuất nhập khẩu; Cổng kiểm soát thông minh; Khu nâng hạ container…

Các khu chức năng mô hình cửa khẩu thông minh tại Cửa khẩu Kim Thành.              

Về hạ tầng công nghệ: ứng dụng AI, IoT, Big Data, 5G, định vị vệ tinh với các thiết bị như máy soi X-Ray 6 chiều, cân điện tử, camera AI, barie tự động, robot giám sát và hệ thống quản lý phương tiện thông minh; Về hệ thống thông tin: kết nối, trao đổi dữ liệu giữa Việt Nam - Trung Quốc, giữa các lực lượng quản lý và doanh nghiệp logistics qua mô hình ba chiều: Cổng thông tin một cửa quốc gia - Nền tảng cửa khẩu số - Hệ thống quản lý cửa khẩu thông minh.

Để triển khai thành công mô hình cửa khẩu thông minh, tỉnh Lào Cai kiến nghị Thủ tướng Chính phủ và các Bộ, ngành Trung ương xem xét, ban hành cơ chế thí điểm mô hình cửa khẩu thông minh tại Lào Cai như cho phép không áp dụng Giấy phép vận tải quốc tế trong thời gian thử nghiệm, hoàn thiện hành lang pháp lý về thủ tục qua lại biên giới, trao đổi thông tin dữ liệu và thời gian làm việc tai cửa khẩu. Ưu tiên bố trí vốn ngân sách Trung ương, ngân sách tỉnh để hoàn thiện hạ tầng cửa khẩu phụ Bản Vược đồng bộ với cửa khẩu Kim Thành./.