Lào Cai đẩy mạnh việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phục vụ phát triển du lịch. 

Với bề dày lịch sử và văn hóa, là nơi hội tụ của đồng bào các dân tộc thiểu số: Tày, Nùng, Mông, Dao, Giáy, Xá Phó, Hà Nhì, Bố Y, Pa Dí, Thu Lao... Lào Cai là chiếc nôi phát triển của thực hành Then Tày, Nùng, Thái - được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại… Nhiều loại hình văn hóa, văn nghệ dân gian các dân tộc trên địa bàn tỉnh được gìn giữ, bảo tồn và phát huy. Hiện tại, Lào Cai là tỉnh dẫn đầu cả nước về số lượng di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Một số lễ hội có quy mô vùng, quốc gia như lễ hội Gầu Tào của người Mông ở Mường Khương, lễ hội đền Thượng, đền Bảo Hà, đền Cô Tân An thu hút hàng vạn lượt khách tham dự. Lào Cai có nhiều di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bao gồm nghi lễ cúng rừng của người Pa Dí, và nghề đan lát của người Tày. Ngoài ra, Lào Cai còn có các nghi lễ truyền thống như lễ cúng thổ công bản của người Tày, lễ cầu làng "Áy lay" người Dao họ Văn và nghệ thuật trang trí trên trang phục của người Pa Dí, người Nùng Dín v.v…

Văn hóa và văn nghệ dân gian Lào Cai đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục nếp sống, lối sống, đạo đức và nhân cách con người, cũng như bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, phục vụ phát triển du lịch.

Nuôi dưỡng nhân cách con người

Cùng với việc đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân, các hình thức văn học, nghệ thuật dân gian cũng được khéo léo đưa vào các trường học, tiếp cận với học sinh nhằm xây dựng lối sống, nhân cách lành mạnh. Những năm qua, nhiều trường học trên địa bàn tỉnh Lào Cai thường xuyên đưa loại hình văn hóa, văn nghệ dân gian vào các hoạt động trong nhà trường. Tiêu biểu như các hoạt động tại trường Dân tộc nội trú tỉnh: Nhà trường quy định học sinh mặc trang phục truyền thống vào thứ 2 hằng tuần và trong những sự kiện quan trọng. Nhà trường còn tổ chức Ngày hội văn hóa các dân tộc; tổ chức nhiều hoạt động khác như: sưu tầm, bảo tồn nét văn hóa trong lễ hội, ẩm thực, nhà ở; tổ chức dạy tiếng dân tộc cho học sinh; mời nghệ nhân đến dạy, để các em học sinh hiểu hơn về các nét văn hóa của các dân tộc trên địa bàn.

Bảo Yên xây dựng mô hình trường học gắn với văn hóa cộng đồng. 

Thực hiện mô hình trường học gắn với văn hóa cộng đồng với chủ đề “Bảo tồn làn điệu hát then của dân tộc Tày”, bắt đầu từ năm học 2017 - 2018, Trường Tiểu học số 1 Vĩnh Yên (Bảo Yên) đã mời nghệ nhân dân gian Hoàng Văn Thụy và Đội văn nghệ xã Vĩnh Yên trực tiếp đến giảng dạy vào thứ Năm hằng tuần cho các em học sinh trong trường. Hiện nhà trường cũng thành lập được Câu lạc bộ then Tày gồm 45 thành viên nòng cốt. Các em không chỉ tham gia các hoạt động văn hóa, văn nghệ tại trường mà còn biểu diễn tại các chương trình của xã, huyện. Ngoài học hát, múa những làn điệu then cổ, các em còn được tiếp cận những nét văn hóa dân tộc Tày độc đáo qua ẩm thực, trang phục, nông cụ… Vào những ngày lễ lớn, nhà trường tổ chức cho học sinh tập luyện và biểu diễn những làn điệu hát then, mang đến cho không gian học đường những sắc màu văn hóa.

Tại Trường PTDT nội trú THCS và THPT Bát Xát thành lập Câu lạc bộ thêu tay cho các em học sinh tham gia. Thành lập được 6 năm nay, câu lạc bộ hiện có hơn 50 thành viên. Câu lạc bộ thêu đã tạo ra nhiều sản phẩm, tạo nên nét đặc trưng cho nhà trường, tạo cho các em một sân chơi bổ ích, giúp các em có định hướng nghề nghiệp trong tương lai và gìn giữ văn hóa truyền thống trong nhà trường.

Xây dựng mô hình trường học văn hóa gắn với bản sắc dân tộc, Trường PTDT nội trú THCS và THPT Bát Xát và nhiều trường học khác trên địa bàn tỉnh Lào Cai nói chung, đã đưa những nội dung như: Học thêu thổ cẩm, sưu tầm trưng bày văn hóa, học múa dân gian vào tiết học ngoại khóa. Việc giới thiệu bản sắc văn hóa các dân tộc còn được lồng ghép vào trong chương trình học chính khóa của nhiều trường, giúp các giờ dạy học linh hoạt và hấp dẫn hơn, tạo được hứng thú cho các em học sinh.

Việc khuyến khích đưa các tiết mục văn nghệ dân gian, ngoài việc giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc, nhà trường còn mong muốn tất cả học sinh cùng hướng về cội nguồn và càng hiểu hơn những giá trị độc đáo trong văn hóa cổ truyền dân tộc. Đây cũng là một trong những tiêu chí trong công tác giáo dục năng lực, phẩm chất cho học sinh theo Chương trình giáo dục của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Đưa hoạt động văn hóa dân gian vào khai thác du lịch

Lào Cai đã và đang khai thác hoạt động văn hóa dân gian vào phát triển du lịch bằng cách tổ chức các lễ hội, sản phẩm du lịch cộng đồng, bảo tồn di tích lịch sử và văn hóa, cũng như đưa các nghề truyền thống vào các tour du lịch.

Mỗi lễ hội không chỉ là dịp để vui chơi, mà còn là cách người dân địa phương thể hiện những giá trị văn hóa, tôn vinh lịch sử và truyền thống lâu đời của dòng họ. Hiện nay trên địa bàn tòan tỉnh có hơn 40 lễ hội được tổ chức vào các dịp đầu xuân, bao gồm cả lễ hội truyền thống của các dân tộc thiểu số và lễ hội liên quan đến các di tích lịch sử, văn hóa.  Đây là  một lợi thế lớn để phát triển du lịch, đặc biệt là du lịch tâm linh. Các lễ hội này thu hút đông đảo du khách tham quan và chiêm bái.

Lào Cai đã và đang khai thác hoạt động văn hóa dân gian vào phát triển du lịch.

Hàng năm, Lào Cai tổ chức nhiều lễ hội truyền thống của các dân tộc thiểu số như Gầu Tào, Nào Cống, Tết Cơm Mới, Lễ hội xuống đồng, Lễ hội Tết Nhảy, Lễ hội Nào Sồng, Lễ hội Roóng Poọc, Lễ hội hoa chuối,... Các lễ hội này được khai thác để thu hút khách du lịch và kích cầu du lịch. Điển hình là lễ hội Đền thượng, Lễ hội Đền Thượng là lễ hội truyền thống quan trọng nhất của Lào Cai, được tổ chức hàng năm để tôn vinh và tưởng nhớ công đức của Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn. Lễ hội được diễn ra trong 3 ngày, từ ngày 13 đến 15 tháng Giêng âm lịch. Lễ hội có hai phần chính là phần lễ (cầu nguyện, dâng hương) và phần hội (trò chơi dân gian, các hoạt động văn hóa. Các trò chơi dân gian như leo cột mỡ, đi cầu thăng bằng, bịt mắt bắt dê... thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia. Lễ hội còn có các hoạt động văn hóa như các tiết mục biểu diễn nghệ thuật truyền thống, các gian hàng trưng bày sản phẩm đặc sản địa phương... Lễ hội Đền Thượng không chỉ là một lễ hội văn hóa mà còn là một sản phẩm du lịch hấp dẫn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Lan toả những giá trị của văn hoá - văn nghệ dân gian chính là cách để các thế hệ hôm nay tri ân, tôn vinh, tưởng nhớ các bậc tiền nhân; cũng là cách để chúng ta nhận ra những giá trị truyền thống văn hoá tinh thần tốt đẹp, quý báu để bổ sung vào hành trang cho sự phát triển của hôm nay và mai sau./.