Để khai thác tiềm năng lợi thế của tỉnh, nâng cao giá trị của cây dược liệu, từng bước chuyển dịch từ trồng dược liệu sang kinh tế thảo dược góp phần nâng cao thu nhập cho bà con nhân dân, giữ gìn tri thức văn hóa bản địa của đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao, UBND tỉnh Lào Cai đã ban hành kế hoạch số 218/KH-UBND ngày 13/6/2022 phát triển dược liệu gắn với du lịch trên địa bàn tỉnh Lào Cai, giai đoạn 2022-2025, với mục tiêu “Sản xuất đa dạng hóa các sản phẩm từ dược liệu như thuốc chữa bệnh, thực phẩm bảo vệ sức khỏe, thực phẩm bổ dưỡng, tinh dầu, sản phẩm làm đẹp, ẩm thực, các sản phẩm lưu niệm làm quà cho khách du lịch từ dược liệu. Thông qua 4 việc phát triển các vùng sản xuất, chế biến dược liệu sẽ thúc đẩy hình thành và phát triển các điểm du lịch trải nghiệm, du lịch sinh thái”.

Sa Pa nổi tiếng với các sản phẩm chế biến từ cây dược liệu Atiso.

Hiện tại tỉnh Lào Cai có khoảng 850 loài cây thuốc trong tổng số 3.948 loài thực vật có công dụng làm thuốc; 78 loài có tiềm năng khai thác; 70 loài cây thuốc quý hiếm thuộc diện bảo tồn; nhiều loài quý hiếm có giá trị y dược rất cao, là thành phần chính để sản xuất các loại biệt dược. Dược liệu là 1 trong 5 loại cây chủ lực được tỉnh Lào Cai lựa chọn thực hiện theo Nghị quyết 10-NQ/TU ngày 26/8/2021 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy Lào Cai về Chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

Trong thời gian qua, sản phẩm dược liệu gắn với du lịch được coi là “đặc sản” của địa phương đó là thuốc tắm của người Dao đỏ. Có thể nói “đến Sa Pa mà chưa đi du lịch bản làng, chưa tắm lá thuốc dân tộc Dao đỏ, chưa thả mình trong bồn gỗ pơ mu thư giãn cùng thứ nước thuốc tắm đặc biệt của người Dao đỏ - loại thảo dược bí truyền ở vùng du lịch nghỉ dưỡng nổi tiếng, là bạn chưa đến Sa Pa”. Bài thuốc tắm của người Dao đỏ là sự kết hợp giữa tinh hoa của núi rừng với kiến thức y thuật và tri thức bản địa của cộng đồng người Dao. Sau bao năm chỉ trao truyền và phát huy giá trị trong cộng đồng mình, giờ đây, với sự tham gia vào khâu sản xuất và kết nối thị trường của các doanh nghiệp. Bài thuốc tắm nổi danh này đang trở thành một sản phẩm du lịch đặc hữu của Lào Cai, không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn giúp người dân địa phương bảo tồn được sản phẩm dược liệu đặc hữu của mình. Thảo dược dân tộc Dao đỏ là một sản phẩm tốt cho sức khỏe, đã được nhân rộng, phát triển và gìn giữ. Đây cũng là một định hướng quan trọng của địa phương nhằm khai thác tri thức bản địa, thảo dược truyền thống để phát triển loại hình du lịch nghỉ dưỡng ngày càng đặc sắc ở Sa Pa.

Thuốc tắm của người Dao đỏ Sa Pa.

Nắm bắt được nhu cầu thị trường, đã có nhiều tổ chức, cá nhân mạnh dạn đầu tư dây truyền sản xuất, phát triển thành công hàng loạt sản phẩm từ các loài cây dược liệu quý hiếm của núi rừng Tây Bắc, đưa ra thị trường, đáp ứng nhu cầu của khách du lịch, tạo được hiệu quả kinh tế. Đầu tiên phải kể đến công ty TraphacoSapa được thành lập từ năm 2001 có vùng trồng cây dược liệu đạt tiêu chuẩn GACP- WHO, nhà máy đạt GMP - WHO và là thành viên của Liên minh toàn cầu thương mại sinh học có đạo đức UEBT - Chia sẻ lợi ích cộng đồng, bảo tồn tích cực nguồn gen cây thuốc. Với bề dày hơn 20 năm phát triển dược liệu tại Lào Cai, công ty đã xây dựng vùng dược liệu tại Bát Xát, Sa Pa, Bắc Hà và sản xuất các sản phẩm từ dược liệu đạt tiêu chuẩn OCOP từ 3 đến 4 sao như: Trà túi lọc dây leo Sa Pa; Trà giảo cổ lam Sa Pa; Trà dây leo Sa Pa; Trà túi lọc giảo cổ lam Sa Pa; Cao Mềm Atiso Sa Pa; Cao phun sương Atiso Sa Pa…

Bên cạnh thảo dược chăm sóc sức khỏe cũng đã có doanh nghiệp quan tâm đầu tư nghiên cứu các loại mỹ phẩm chăm sóc sắc đẹp từ các loại thảo dược an toàn khi sử dụng và thân thiện môi trường. Điển hình như các loại sản phẩm son dưỡng môi, kem dưỡng ẩm, mặt nạ tía tô, sữa rửa mặt tía tô, nghệ đỏ, toner tía tô, mặt nạ hoa hồng, mặt nạ nghệ đỏ, sữa tắm, dầu gội đầu tía tô…. của Hợp tác xã Sa Pa Secrets đã nghiên cứu, xây dựng được vùng nguyên liệu rộng 30 ha  tía tô, quy trình sản xuất tỉ mỉ, cẩn thận, vùng nguyên liệu đạt tiêu chuẩn VietGap.

Ngoài ra, thảo dược còn được dùng trong chế biến các món ăn để tăng cường sức khỏe phục vụ khách du lịch như: Hoài Sơn, các loại nấm, cây lá dứa, tai chua, sen, khởi tử, bò khai, rau ngót rừng, đương quy, ngũ gia bì gai… Một số địa phương đã xây dựng mô hình trồng thảo dược (đương quy, giảo cổ lam, khởi tử, bò khai…) gắn với các món ăn bản địa độc đáo, thu hút khách du lịch nhằm tăng giá trị kinh tế; các mô hình rau bản địa, rau rừng phát triển theo hướng hữu cơ được thị trường ưa chuộng, giá bán ổn định.

Ngoài giá trị chăm sóc sức khỏe, các tour tham quan vườn dược liệu đang dần trở thành sản phẩm du lịch đặc sắc, thu hút đông đảo du khách. Sản phẩm du lịch từ cây thuốc đã và đang góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế, xóa đói giảm nghèo cho vùng đồng bào các dân tộc. Với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu mát mẻ, Sa Pa là nơi hội tụ mọi điều kiện lý tưởng để trở thành vùng trồng dược liệu lớn của tỉnh và của cả nước. Đây thực sự là cơ sở để địa phương và cộng đồng doanh nghiệp yên tâm đầu tư phát triển các sản phẩm dược liệu đặc hữu, đa dạng hóa sản phẩm du lịch, đáp ứng yêu cầu thị trường .

Trong thời gian tới, để định hướng cho loại hình chăm sóc sức khỏe phát triển và phát triển dược liệu gắn với du lịch, tỉnh Lào Cai đặt mục tiêu đến năm 2030, cây dược liệu trở thành cây chủ lực trong phát triển nông nghiệp. Tiếp tục khai thác và phát triển, gắn các sản phẩm hàng hóa từ dược liệu với các sản phẩm dịch vụ về văn hóa và du lịch, có thể tạo một ngành kinh tế kết hợp dựa trên nền tảng văn hóa - cảnh quan - thảo dược và có thể xuất khẩu tại chỗ thông qua việc du khách nước ngoài đến tham quan, trải nghiệm tại Lào Cai.

Xây dựng các điểm du lịch sinh thái tại một số địa phương có thế mạnh như: điểm du lịch xã Tả Phìn; xã Ngũ Chỉ Sơn, xã Mường Hoa (thị xã Sa Pa); điểm du lịch xã Y Tý, A Lù, Trịnh Tường, huyện Bát Xát; điểm du lịch xã Nậm Đét, Bản Liền; xã Tả Van Chư, Lùng Phình (huyện Bắc Hà); điểm du lịch xã Lùng Thẩn, Quan Hồ Thẩn (huyện Si Ma Cai); điểm du lịch xã Xuân Hòa (huyện Bảo Yên)… Tiếp tục khai thác có hiệu quả lợi thế về điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội và thị trường; đầu tư phát triển sản xuất dược liệu gắn với du lịch góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của tỉnh./.